ئایا حکومەتی ئینتیقالی دروست دەکرێ؟

0

نوچەنێت

كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان كە بە كابینەی بنكەفراوان ناسراوە، دوای 8 مانگ لە دانوستاندن لە نێوان (پارتی، گۆڕان، یەكێتی، یەكگرتوو و كۆمەڵ) و پێكهاتەكانی دیكە دروستبووە، بەڵام لە دوای بەڕێوەچوونی گشتپرسی و رووداوەکانی 16ئۆکتۆبەرەوە، (گۆڕان، كۆمەڵ و لیستی هاوپەیمانێتییەكەی بەرهەم ساڵح) داوای پێكهێنانی حكومەتی رزگاری نیشتمانییان دەكرد، بەڵام ئێستا گۆڕان پرۆژەكەی بۆ حكومەتی كاتی گۆڕیوە، بێجگە لە پارتی و یەکێتی لایەنەکانی دیکە لە گەڵیدان.

  حكومەتی كاتی بۆ چییە؟

حكومەتی كاتی لە دوای گۆڕانكارییەكی سیاسی سنوردار دروستدەكرێت، دەسەڵات و ئەركەكانی دیاریكراو و سنوردار دەبێت بۆ تێپەڕاندنی قۆناغەكە. دامەزراوەكانی دیكەی وەكو پەرلەمان و دادوەری دەمێنێت و رۆڵی خۆیان دەبێت، دەكرێ‌ وەزیر و بەرپرسانی پێشوو، بەشداری حكومەتی كاتی بكەن، ئەمەش ئەركی دابینكردنی ئاسایش و زەمینەسازی بوو بۆ بەڕێوەچوونی یەكەم هەڵبژاردن. شارەزایان پێیانوایە، حكومەتی رزگاریی نیشتمانی دوای كارەسات و شكست دروست دەبێت و زیاتر بابەتێكی سیاسییە.

بەرهەم ساڵح هاودەنگی گۆڕان و کۆمەڵە (1)

 بزووتنەوەی گۆڕان و کۆمەڵی ئیسلامی کوردستان و هاوپه‌یمانى بۆ دیموكراسى و دادپه‌روه‌رى، کە بەرهەم ساڵح سەرۆکایەتی دەکات، بۆ چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکانی کوردستان دەنگی خۆیان دەخەنە پاڵ یەک و پێنج داواکاری دەخەنەڕوو.

هەرسێ لایەنەکە، لە راگەیێندراوێکی هاوبەشدا رووداوەکانی چەند رۆژی رابردووی کەرکوک و دەوروبەری بە “قه‌یران و شكست و كاره‌ساتی‌ سیاسى و سه‌ربازی” ناودەبەن، بۆ رووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ى دۆخەکە، پارێزگاریکردن له‌ ده‌ستكه‌وته‌كان، راستكردنه‌وه‌ى رێڕه‌وى پرۆسه‌ى سیاسى و دانانى رێگه‌چاره‌یه‌ك، بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ى دۆخى خورماتو- و كه‌ركوك و خانه‌قین و ناوچه کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان‌، داواده‌كه‌ن:
  
1. قه‌واره‌ى سیاسیى هه‌رێمى كوردستان و یه‌كڕیزى گه‌لى كوردستان پارێزراو بێت، میلله‌ته‌كه‌مان له‌ مه‌ترسییه‌كانى دووبه‌ره‌كى و شه‌ڕى ناوخۆ ررزگار بكه‌ین.

2. له‌گه‌ڵ هێز و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانى  كوردستان، له‌ هه‌وڵه‌كانمان به‌رده‌وام ده‌بین بۆ پێكهێنانى حكومه‌تێکی كاتی، لە رێگای پەرلەمانەوە بۆ به‌ ئه‌نجامگه‌یاندنى ئه‌ركى سه‌ره‌كى له‌ به‌ڕێوه‌بردنى مه‌له‌فى گفتوگۆى هه‌مه‌لایه‌نه‌ له‌گه‌ڵ حکومەتی فیدراڵی و ئاماده‌سازى، بۆ ئه‌نجامدانى هه‌ڵبژاردنێكى پاك و بێگه‌رد، به‌ چاودێرى رێكخراوه‌ بیانییه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كان، تەواوکردنی رەشنوسی دەستور بە جۆرێک سیستەمی پەرلەمانی تێدا جێگیر بکرێت وئامادە بکرێت بۆ راپرسی، دانانی بەرنامە و پلان بۆ چاککردنی بژێوى خه‌ڵك.

3. حكومه‌تى عێراق، مامه‌ڵه‌ى له‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان به‌پێى ده‌ستور بێ و كار ،بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ى بارودۆخى ئه‌و ناوچانه‌ بكات و ئاواره‌كان بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر جێگاى خۆیان.

4. دامه‌زراوه‌ى سه‌رۆكایه‌تیى هه‌رێم، هه‌ڵبووه‌شێته‌وه ‌و ده‌سه‌ڵاته‌كانى به‌پێى یاسا بدرێنه‌ دامه‌زراوه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان.

5. په‌رله‌مانى كوردستان، سه‌رچاوه‌ى بڕیار و یاسادانان بێ و هیچ ده‌سه‌ڵاتێكى سیاسى له‌سه‌روى په‌رله‌مانه‌وه‌ نه‌بێت.

دوای ئەوەی شاندێكی پارتی(1) لە رۆژی ١٦-١١-٢٠١٧، چوونە سلێمانی و لەگەڵ بزووتنەوەی گۆڕان كۆبوونەوە. گۆڕان سێ خاڵی بە پارتی داوە بۆ داهاتووی كاری سیاسی لە هەرێمی كوردستان، یەكێك لە خاڵەكان دروستكردنی حكومەتی كاتییە.

بزووتنەوەی گۆڕان، پڕۆژەیەکی لەوبارەیەوە بە پارتی دیموکراتی کوردستان داوە، بەپێی پرۆژەكەی گۆڕان ئەو حكومەتە كاتییە سێ ئەركی دەبێت، كە خۆی لە دابینكردنی موچە، دروستكردنی شاندی دانوستانكار لەگەڵ بەغدا و، ئامادەسازی بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنە گشتییەكان دەبینێتەوە.

هەروەها گۆڕان، دەستبەرداری حكومەتی رزگاری نیشتمانی بووە و داوای حكومەتی كاتی دەكات، لاریی نییە لەوەی، کە نێچیرڤان بارزانی و قوباد تاڵەبانی، لە سەرۆكایەتی حكومەتدا بمێننەوە.

یەكگرتووی ئیسلامی لەگەڵ حكومەتی كاتییە (2)

یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، لە كۆبوونەوەی رۆژی ١٨-١١-٢٠١٧ ، ئەنجوومەنی سەركردایەتی پێكهێنانی حكومەتێكی نوێی راگوزەر (ئینتیقالی)ی بە پێویست زانی، بەمەبەستی هێنانەدی یەكڕیزی نیشتمانی و چاكسازی خێرا، لە مەسەلەی بژێوی و گوزەران و لایەنی ئەمنی هاوڵاتیان.
 
هەڵوێستی سەرۆکی حکومەت

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە بارەی داواكارییەكانی گۆڕان و هەندێك لایەنی دیكە، بۆ هەڵوەشاندنەوەی حكومەتی هەرێمی كوردستان، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا گوتی “حكومەتی ئێستا خۆی كاتییە، هەشت مانگ ماوەی كاری پەرلەمان درێژكراوەتەوە و دەبێت لەو ماوەیەدا هەڵبژاردن بكرێ‌”.

 یەکێتی: حکومەت زۆرترین پشتیوانی نێودەوڵەتی هەیە

رێواس فایەق، ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی بە (رووداو)ی گوت، كە “یەكێتی داوای هەڵوەشاندنەوەی حكومەتی نەكردووە و تاوەكو ئێستا پشتیوانی ئەم حكومەتە دەكات، ناوەندی نێودەوڵەتی و وڵاتانی زلهێز پشتیوانیی ئەو حكومەتەیان كردووە، ئەمەش گرنگە، چونكە پارتی و یەكێتی لەگەڵ كاك نێچیرڤان و كاك قوباد، دەبێ‌ بزانین ئەو پشتیوانییە كاتی و مەرجدارە پەیوەستە بە ئەنجامدانی چاكسازی و كەمكردنەوەی هەژموونی حیزبەكان، لەسەر حكومەت و ئامادەسازی بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی پاك”.

لەلایەکی دیکەوە، گوتەبێژی فەرمی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لە رۆژی ١٩-١٠-٢٠١٧ رایگەیاند “داواکاری حکومەتی رزگاری نیشتمانی، بە مردووی لە دایک بووە.

پەرلەمان بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی خۆی بدات(3)

بەشێک لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، پێکهێنانی حکومەتی ڕزگاری نیشتمانی بە پێویست دەزانن و داوا دەکەن، پەرلەمان بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی خۆی بدات.

لە ڕاگەیەندراوێکیاندا ئەو ڕێکخراوانە داوا دەکەن، دوابەدوای هەڵوەشانەوەی پەرلەمان حكومەتێكی ئینتیقالی پێكبهێنرێت، كە سەرجەم هێزە سیاسیەكانی هەرێم تیایدا بەشداربن.

هەروەها ئەو حكومەتە نوێیە، بە بەرنامەیەكی نوێوە دەتوانێت دەست بە گفتوگۆ بكەنەوە لەگەڵ بەغدا و وڵاتانی دەورووبەر.

بۆ دۆزینەوەی رێگەچارە پێویستە ئەم هەنگاوانە بنرێت:

١.لە كۆبوونەوە پەرلەمانی كوردستان، بڕیاری خۆهەڵوەشاندنەوەی بدات، نەك تەمەنی خۆی درێژ بكاتەوە، چونكە لەكاتی بوونی پەرلەماندا حكومەتی ئینتیقالی پێكنایەت.

٢.دوابەدوای هەڵوەشانەوەی پەرلەمان، حكومەتێكی ئینتیقالی پێكبهێنرێت كە سەرجەم هێزە سیاسیەكانی هەرێم، تێیدا بەشداربن.

٣.دووای رووداوەكانی ئەمدواییە، بەتەواوی دەركەوت كە ئەم دەسەلاتە لەدانوستاندندا سەركەوتوو نابێت، بۆیە حكومەتی ئینتیقالی دوو ئەركی سەرەكی دەكەوێتە سەرشان:

ا-بنیاتنانەوەی دامەزراوە نیشتیمانیەكانی ولات و ئامادەكاری بۆ هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد، هەروەها هێنانەكایەی پەرلەمانێكی تازەی هەڵبژێردراو- و دروستكردنی حكومەتێكی نوێ.
ب-ئەم حكومەتە ئینتیقالییە، بەبەرنامەیەكی نوێوە دەست بە گفتوگۆ بكەنەوە لەگەڵ بەغدا و ولاتانی دەوروبەر.

پارتی: ملکەچ بوونە بە داواکانی حکومەتی عەبادی(5)

لە لێدوانێکی تایبەت بە نوچەنێت، عەلی عەونی،  ئەندامی سەرکردایەتی پارتی، سەبارەت بە داخوازی چەند لایەنێک بۆ پێکهێنانی حکومەتی ئنتیقالی رایگەیاند، ئەم جۆرە داواکارییە جۆرێک دەستەوەستانە لە دۆزینەوەی رێگاچارەی سیاسی دەردەکەوێت، ئەگەرنا هەموو کەس دەزانێت حکومەتی ئینتیقالی، کەی دروست دەبێت و لە چ بارودۆخێکدا پێکدێت و مەرجەکانی چین.

عەلی عەونی پێیوایە، کە ئەو داخوازیانە دەبێت بە رێوشوێنی یاساییدا دەرباز ببێت. گوتیشی “مەگەر ئەم حکومەتە چەند کاتی ماوە، کە حکومەتێکی نوێ پێکبهێنی. هەروەها هیچ روون نییە بەنیازن چی بگۆڕن. ئەمە جۆرێکە لە دەستەپاچەیی بوون لە دەربازبون لە بارودۆخەی خوڵقاوە لەو فشارەی، کە حکومەتی عێراق، ئێران و تورکیا، خستوویانەتە سەر کوردستان”.

ئەو ئەندامەی سەرکردایەتی پارتی، هەروەها دەڵێت ”لە کێشە ناوخۆییانەدا دەبوایە ئەوەندە ئەزموونیان وەرگرتبا، کە یەک دەنگ و یەکهەڵوێست بن، تا ئەم پرۆسەیە سەربخەن. هەروەها تێکدانی دۆخەکە زەرەر بە هەموومان دەگەیەنێت”. 

ئەو ئەندامەی سەرکردایەتی پارتی پێیوایە، کە زیاتر موخاتەبەی خەڵکە و شەڕی کۆکردنەوەی دەنگ دەکەن، بەداخەوە کەشێکی وا خوڵقاوە، کە هەر کەس هەوڵدەدات دەنگی زیاتر کۆ بکاتەوە، لەجیاتی ئەوەی پشتگیری حکومەت بکات، کە ئەمەش برینێکی ترە لە جەستەی حکومەت. هەروەها کێشەکان قوڵتر دەکاتەوە و تووشی پەرتەوازەییمان دەکاتەوە بەرانبەر بەغدا.

عەلی عەونی دەڵێت، زیاتر باسی گۆڕینی دەموچاوەکان دەکەن، کە رێک ملکەچ بوونە بەو داوایەی حکومەتی عەبادی، کە ئەوان بڕیار بدەن، کێ بە نوێنەرایەتی کوردستان، بەشداری دانوستانەکان بێت و نایانهەوێت، لە گەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان بکەونە گفتوگۆ. 

عەلی عەونی هۆشداری دەدات  “بەبێ پارتی وەک هێزێکی سیاسی و یەکەم لە هەرێمی کوردستان، هیچ پرۆسەیەکی سیاسی سەرناگرێت. جەختیش دەکاتەوە، کە دەبێ ملکەچی خەڵكی خۆمان بین نەک حکومەتەکەی عەبادی. لەگەڵ ئەوەشدا دەبێ ئەوە بزانین حکومەتی هەرێم، لە ماوەی ئەم چوار ساڵەیدا، شەڕی داعشی بەسەرکەوتویی دەرباز کرد و شەڕی حەشدی شەعیش دەرباز دەکات”. 

ئەنجام

وەک دیارە حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە لایەن وڵاتانی زلهێزەوە پشتیوانی دەکرێ، بەتایبەت ئەمریکا، وەک کاراکتەری سەرەکی لە ناوچەکە و جیهان، کە پشتیوانی خۆی لە رێگەی وەزارەتی دەرەوە بۆ سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی بە تایبەت ناردووە. لە هەمان کاتدا خودی کابینەی حکومەت ماوەکەی کەمترە لە هەشت مانگ و کاتییە. هەروەها ئەوەندە کات لە بەر دەستدا نەماوە، تا بتوانرێ لایەنەکان بگەنە رێککەوتن بۆ تەشکیلکردنی حکومەتێکی کاتی. 

بە لەبەرچاوگرتنی سەرەتای دروستبوون و دانوستانەکانی ئەم کابینەیەی حکومەتی بنکە فراوان، لە بارودۆخێکی تاڕادەیەک جێگیر، کە هیچ یەک لەم کێشە سەرەکیانە نەبووە، کە ئێستا باس دەکرێ نزیکەی هەشت مانگی خایاندووە واتە زیاتر لەو ماوەیەی کە ئێستا لە بەردەستە.

سەرچاوەکان:

1ـ http://www.nuche.net/?p=106630
2ـ http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/201120172

3ـ http://www.nuche.net/?p=108158

4ـ  http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=88299

5ـ http://www.nuche.net/?p=108154

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com