لەبەرچی تورکمانەکان دەنگ بە پارتی دەدەن؟

0

نوچەنێت

هیچ حیزبێکی تورکمانی لە هەرێمی کوردستان، بەشداری هەڵبژاردنی ئەمجارەی پەرلەمانی عێراق ناکات، جگە لە لیستی لقی هەرێمی کوردستانی بەرەی تورکمانی عێراقی، بەرپرسێکی باڵای پارتێکی تورکمانی دەڵیت “لە ناو لیستی ١٨٤ی پێکهاتەی تورکمانی تێدایە و پاڵپشتی لەو لیستە رێژگرتنە لە پێکەوە ژیان”.
پاڵپشتی لە لیستی ١٨٤ی پارتی رێژگرتنە لە پێکەوە ژیان[١]

مونا قەهوەچی، ئەندام پەرلەمانی کوردستان لە لیستی پارتی چاکسازی تورکمانی، لەبارەی پشگیری کردنیان لە لیستی ١٨٤ی (پ.د.ک) بە نوچەنێت-ی رایگەیاند “تورکمان لیستێکی سەربەخۆ و بێلایەنی نییە و بۆ بەشداری کردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق. هەروەها لە ناو لیستی ١٨٤ی پێکهاتەی تورکمانی تێدایە و پاڵپشتی لەو لیستە رێژگرتنە لە پێکەوە ژیان”.

ئەو پەرلەمانتارە تورکمانە دەڵێت، وەکو حزب کاندیدمان نییە بۆ ئەم هەڵبژاردنە، بەڵام وەک پێکهاتەی تورکمان پشتگیری لیستی ١٨٤ دەکەین و کەسایەتی تورکمانی ناو ئەو لیستەش ماموستا مەلا بەشیر-ە.

بەپێی ڕاگەیاندراوێکی ٦ حزب و لایەنی سیاسیی تورکمانی ئاماژە بەوە دراوە هەرێمی کوردستان جێگەی یەکڕیزی و تەبایی و پێکەوەژیانە بۆ هەموو پێکهاتەکان، لە هەمان کاتدا دوژمنان و ناحەزانی گەلی کوردستان، بەردەوام بوون لە هەوڵی پلانداڕشتن بۆ تێکدانی ئەو پەیوەندییە مێژووییەی نێوان پێکهاتەی کورد و تورکمان.

حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقیش هەوڵی دوورخستنەوە و بێبەشکردنی نەتەوەی تورکمانیان لە گشت مافە ڕەواکانی خۆی لە عێراق داوە. تاکو ڕاپەڕینی ئاداری ١٩٩١، کە نەخشەی سیاسی و جوگرافی لە عێراق گۆڕانکاری بەسەر هات و پاش هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان، پێکهاتەی تورکمان توانی بەشدار بێت لە پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان و گەیشتن بە ماف و دەسکەوتە نەتەوەییەکانی خۆی لە گشت جومگەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە سایەی سیاسەتی حەکیمانەی هەرێمی کوردستان و سەقامگیری ئەمن و ئاسایش، کە تێیدا ماف و ئازادییەکانی هاوڵاتییان و مافە نەتەوەییەکانمان پارێزراوە.

لە هەمان ڕاگەیاندراودا جەخت لەوە کراوەتەوە کە دوای داڕشتنی ڕەشنووسی دەستوورێکی نوێ لە عێراق کە بگونجێت لەگەڵ مافەکانی گشت نەتەوەکان و پێداگریکردنی سەرۆک بارزانی لە چەسپاندنی مافی نەتەوەی تورکمان لە دەستووری عێراق، بۆیە ئەوان وەکوو حزب و لایەنە سیاسییەکانی تورکمان لە هەرێمی کوردستان، بۆ ڕێزگرتن لە پێکەوەژیانی پێکهاتەی کورد و تورکمان، بڕیاریان داوە، دەنگ بە لیستی ١٨٤ی پارتی دیموکراتی کوردستان بدەن. داواشیان لە جەماوەری تورکمان کردووە، دەنگ بە لیستی پارتی بدەن، چونکە ”مافە نەتەوەییەکانمان لە بەرنامەی ئەم لیستەدا پارێزراوە“.

ئەو پارت و لایەنانەی پشتگیری لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان دەکەن:

– پارتی چاکسازی تورکمان

– پارتی گەشەپێدانی تورکمان

– پارتی ڕزگاری نەتەوەیی تورکمانی

– پارتی دیموکراتی تورکمان

– کۆمەڵەی رۆشنبیری تورکمانی

– کۆمەڵەی لیبرالی تورکمانی

 

لە چوارچێوەی لیستی پارتی، تورکمانێك نوێنەر بێت.

لە ١٢ی ئایار هەڵبژاردنەكانی عێراق بەڕێوە دەچێت، كە لە هەرێمی كوردستان سێ ملیۆن و ١٤٤ هەزار و ٧٣٠ دەنگدەر هەن و ٢٥ قەوارە بەشدارن لە چوارچێوەی ١٩ حزب و چوار هاوپەیمانی و دوو كاندیدی تاك، هاوكات ٣٥٧ كاندید نێرن و ١٤٦ كاندید ڕەگەزی مێن، كە كێبەركێ لەسەر ٤٦ كورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەكەن.
 
تورکمانەکانی هەولێر بە خەڵکی رەسەنی ئەم شارە هەژماردەکرێن و، نزیکەی ٥٠ هەزار دەنگدەریان هەیە. سەرکردەکانی ئەو شەش حیزبە تورکمانییەش ئەوە ناشارنەوە: دەیانەوێت لە چوارچێوەی لیستی پارتی، تورکمانێك بکەنە نوێنەری خۆیان.

بەهۆی نەبوونی کورسی کۆتا و بەدەستنەهێنانی دەنگی پێویست، لایەنە تورکمانییەکانی هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرێکیان لە پەرلەمانی عێراق نییە، بۆیە داوادەکەن وەکو مەسیحییەکان لە پارێزگای هەولێر، کورسییەکی کۆتایان بۆ تەرخانبکرێت.

بۆ ئەم هەڵبژاردنە ١٠ بەربژێری تورکمان کێبرکێ لەسەر دەنگی تورکمانەکاندەکەن، لەوانەش بەربژێرێک لە لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان و، پێنج بەربژێر لە بەرەی تورکمانی و چوار بەربژێریش لە هاوپەیمانی نەسری حەیدەر عەبادی.

بەهۆی نەبوونی کورسی کۆتا و بەدەستنەهێنانی دەنگی پێویست، لایەنە تورکمانییەکانی هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرێکیان لە پەرلەمانی عێراق نییە، بۆیە داوادەکەن وەکو مەسیحییەکان لە پارێزگای هەولێر، کورسییەکی کۆتایان بۆ تەرخانبکرێت.

جێگرى سه‌رۆكى پارتى چاكسازی پێشكه‌وتنى توركمان و ئه‌ندام په‌رله‌مانى كوردستان، لەبارەی داواکاری لایەنە تورکمانییە بۆ کورسی کۆتا بۆ پەرلەمانی عێراق، رایگەیاند “داواکارییەکە بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی عێراقە و بۆئەوەی بتوانین بە کورسی کۆتا بەشداری ئەنجومەنی نوێنەران بین”.

تورکمانەکانی هەولێر بە خەڵکی رەسەن هەژماردەکرێن و بەگوێرەی زانیارییەکان، نزیک بە ٥٠ هەزار دەنگدەریان هەیە.

بەهۆی پارتییەوە مافمان پارێزراو و دەستکەوتی گەورەمان بەدەستهێناوە[٢]

جگە لە پشتگیری شەش پارت و کۆمەڵی تورکمانی لە لیستی پارتی، محەمەد كەركوكلی، سەرکردەیەکی پارتی گەلی توركمانی، لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند “نەتەوەی توركمان بە درێژایی دەسەڵاتە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق، لەژێر زوڵم و چەوساندنەوەدا بووە، تا هەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول كە ترووسكایی بە گەلی توركمان بەخشیوە و “هیواكانی نەتەوەكەمان لە سایەی ئەو شۆڕشە گەورەتر بوون”.

ئەو سەرکردەیەی پارتی گەلی تورکمانی دەڵێت “هەڵوێستەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان لەدوای راپەڕینەوە بوونەتە هۆی بەرجەستەبوونی كۆمەڵێك مافی دەستووری و یاسایی و كولتوری، بەو هۆیەوە چەندین دەسكەوتی گەورەمان لە پەرلەمانەن و حکومەتی هەرێمی كوردستان بەدەستهێناوە”.

محەمەد كەركوكلی جەختی لەوەش کردەوە، كە لەژێر دەسەڵاتی پارتی دیموكراتی كوردستاندا بوو خوێندن بە زمانی توركمانی لە زۆربەی ناوچەكان كراونەتەوە، هاوكات بەهۆی سووربوونی بەڕێز بارزانی مافەكانی توركمان لە دەستووری عێراق چەسپان”.

کەرکوکلی گوتیشی “پارتی تەنیا داكۆكی لە گەلی كورد ناكات، بەڵكوو داکۆکی لە هەموو نەتەوەكانی دیكەی كوردستانی دەكات، بۆیە داوا لە لایەنگرانمان دەكەین دەنگ بە لیستی ١٨٤ بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بدەن”.

 

ئەنجام

پاراستنی مافی کەمینە ئاینی و نەتەوەیی یەکێکە لە بناماکانی دیموکراسی لە هەر وڵاتێکدا، بۆیە پاراستنی مافی تورکمانەکان، پارستنی دیموکراسییە و دەتوانرێت شانازی پێوەبکرێت وەک نمونەیەک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بۆیە تورکمانەکان ئەمەیان لە بەرچاو دەبێت و وەک پاراستنی مافی خۆیان دەنگ بەو لیستە دەدەن کە بڕوای بە پێکەوەژیان هەیە.  

سەرچاوەکان

١ـ http://www.nuche.net/?p=120097

٢ـ http://www.nuche.net/?p=120365

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com