دوای ٣٠ ساڵ، هێشتا کورد باجی شەڕی ئێران و عێراق دەدات!

0

نوچەنێت

سی ساڵ به‌سه‌ر شەڕی عێراق و ئێران تێپه‌ڕ ده‌بێت. به‌ڵام دووکەڵی پاشماوه‌ و شوێنه‌واره‌كانی ئه‌و شەڕە له‌سه‌ر سنوری نێوان خاكی باشوور و رۆژهه‌ڵات، هێشتا ماوه‌ و دەچێتە چاوی هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان.

 

٣١٠ هەزار سەربازی ئێرانی و عێراقی كوژراون

رۆژی چوارشەممە ٨-٨-٢٠١٨، سی ساڵی تەواو بەسەر كۆتایی هاتنی شەڕی نێوان عێراق و ئێراندا تێدەپەڕێت، كە ئێران بە “شۆڕشی بەرگری پیرۆز” و عێراقیش بە “شەڕی قادسییەی سەدام” ناوی دەبرد. ئەو شەڕە، كە درێژترین جەنگی سەدەی ٢٠ بوو، بە هێرشی هێزە عێراقییەكان دەستی پێكرد و لە مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٨٠ـەوە تاوەكو هەشتەمین ڕۆژی مانگی ئابی ١٩٨٨ بەردەوام بوو.

بەگوێرەی زانیارییەکان، بەهۆی ئەو جەنگەوە نزیكەی ١٦٠ هەزار سەربازی ئێرانی و هەروەها ١٥٠ هەزار سەربازی عێراق كوژران و سەدان هەزاری دیكەش برینداربون و نزیكەی ١٥٠ هەزاریش لە هەردوولا بەدیلگیران و ژمارەیەكی زۆریش بێسەروشوێن بوون. دواتر بەنێوەندگیری نەتەوە یەكگرتووەكان كۆتاییهات.

 

مه‌ترسیدارترینیان جۆریان فارمارایه‌

له ‌سه‌رده‌می شەڕدا حكومه‌تی به‌عس له‌نێوان هەشت بۆ دە ملیۆن مینی له‌ خاكی هه‌رێمی كوردستاندا چاند، بەوەش لە ٥١%ـی خاكی باشووری كوردستانی مینڕێژ كرد. رووبه‌ری ناوچه‌ی مینڕێژکراو ٧٧٧ ملیۆن مه‌تر دووجا بووە. ئێستا لە ٧٠%ی ئه‌و رێژه‌یه‌ پاككراوه‌ته‌وه‌.

نزیكه‌ی ٣٥ جۆری مین له ‌خاكی هه‌رێمی كوردستاندا چێنراون، مه‌ترسیدارترینیان جۆری فارمارایه‌، کە له‌ دووری ٥٠ مه‌تر ده‌ته‌قێتەوە و دەبێتە هۆی کوشتن و برینی سەخت. لە کوردستان ١٤ هەزار و ٥٠٠ کەس بوونەتە قوربانی ئه‌م دووژمنه‌ شاراوه‌یه‌، لە ٨٠%ـی ئه‌و ژماره‌یه‌ گیانیانله‌ده‌ستداوه‌.

له‌ناوچه‌ سنوورییه‌كانی باشووری كوردستاندا به‌ دوو شێواز مینه‌كان چێنراون. شێوازێكیان ئه‌ندازیارییه‌ و ئه‌وی دیكه‌شیان هەڕه‌مه‌كی؛ به‌ڵام هه‌ردوو جۆرەکە‌ گرفتی بۆ ئه‌و تیمانه‌ دروستكردووه‌ كه‌ مینه‌كان هه‌ڵده‌گرنه‌وه‌، چونكه‌ شێوازه‌ ئه‌ندازیارییه‌كه‌ی له‌لایه‌ن حكومه‌تی پێشووی عێراقه‌وه‌ ونکراون.‌ 

ئه‌و به‌شه‌ی، كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سنووری كۆماری ئیسلامی ئێرانه‌وه‌، تاوەکو ئێستا ئێران ئاماده‌یی هاوئاهەنگی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا ده‌رنه‌بڕیووه‌ بۆ ئەوەی كارئاسانی بكرێت بۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌یان.

 

تائێستاش نزیکەی ٢٣٠ کیلۆمەتر دووجا ماوە پاکبکرێتەوە لە مین

لە لێدوانێکی تایبەت بە نوچەنێت، عوبێد ئەحمەد محەمەد، به‌رێوه‌به‌ری گشتی كاروباری ته‌كنیكی دەزگای مین، لەبارەی کاریگەری ئەو شەڕە لەسەر هەرێمی کوردستان رایگەیاند: شەری ئێران و عێراق لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٨، هێشتا کاریگەی و مەترسییەکانی ماون کاریگەری جددی لەسەر ژیان و ژێرخانی ئابووری کوردستان جێهێشتووە، لە سنووری خانەقین تادەگاتە شارباژێڕ، شەڕگەیە و جێگەی مەترسییە. 
عوبێد ئەحمەد محەمەد دەشڵێت “سنووری هەرێمی کوردستان سەرووی ٦٠٠ کیلۆمەتر دووجا مینڕێژ کرابوو، کە تائێستاش نزیکەی ٢٣٠ کیلۆمەتر دووجا ماوە پاکبکرێتەوە. هەروەها تێکهەڵچوونەکان و تۆپۆگرافیا رێگر یان کارەکان خاو دەکاتەوە لە پاککردنەوەی بەشێک لە ناوچەکان. 
ئەو بەرپرسەی دەزگای مین ئاماژەی بەوە دا، کە پلانیان بۆ پاککردنەوەی ناوچەکان بە پێی ئەولەویەتە، وەک ئەو ناوچانەی، کە ئاوەدانن یان شوێنی هەڵکەوتەی پڕۆژەی حکومەت، هەروەها ئەو ناوجانەی پەیوەندی بە ژیانەی خەڵکەوە هەیە، دەستمان کردووە بە پاککردنەوەی تا زیانەکان کەمتر بێت.
زیاتر لە ١٣،٤٢٢ کەس بوونەتە قوربانی مین
بەهۆی بوونی رووبەرێكی زۆری پیسبوو بە مین و تەقەمەنی لە ئاكامی شەڕی هەشت ساڵەی نێوان عێراق و ئێران و شەڕی بەردەوامی كورد لەگەڵ حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی عێراق، كە نكوڵیان لە بوونی كورد دەكرد، هەموو ئەوانە وای كرد  ناوچەیەكی زۆری كوردستان بە مین و تەقەمەنی بچێندرێت و ببێتە شوینَی شەڕگە، كە بەشێكی زۆری ئەو ناوچانە ناوچەی كشتوكاڵی و ئاژەڵداری هاوڵاتیان بووە نزیك بووە لە شوێنی نیشتەجێبونی  هاونیشتیمانیان .
هەروەها لەگەڵ هاتنی داعش بۆ ناوچەكانی كوردستان  دیسان ناوچەیەكی فراونی تری بە بۆمب و تەقەمەنی بۆمبڕێژكرد، كە تا ئێستاش ناوچەی مەترسیدارن و هاوڵاتیان ناتوانن بۆی بگەڕێنەوە، بە پێی ئااری دەزگای مین، لە ئەنجامی ئەو ناوچە فراوانانەی كێڵگە مینیەكان زیاتر لە (١٣٤٢٢) بوونەتە قوربانی مین و تەقەمەنی لە كوردستان لەو ژمارەیەش (٢٦٤٤) هاوڵاتی بەو هۆیەوە گیانیان لە دەستداوە (١٠٧٧٨) كەسی تریش بریندار بوون.

دەزگای گشتی كاروباری مین یش لە رێگەی تیمەكانی و رێكخراوە ناوخۆی و نێودەوڵەتیەكان بەردەوامە لە پاكسازی كردنی ئەو ناوچانە  دوبارە پاكردنەوەو  رادەست كردنەوەیان بە خاوەنەكانیان.

 

                       نەخشەی ناوچە مەترسیدارەکانی هەرێمی کوردستان: 

ناوی ئەو رێکخارە بیانیانەی کە لەهەرێم کار لەسەر پاککردنەوەی مین دەکەن:
Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com