داهاتووی ناڕوونی بازرگانی نێوان ئێران و عێراق

0

نوچەنێت

لە نوێترین رەشنووسی بودجەی ساڵی ٢٠١٩ی عێراق، کە لە پەرلەمانی ئەم وڵاتە تاوتوێ دەکرێ، پەرلەمانی عێراق رێژەی هاوردەی کارەبای ئێرانی لە ٤٢٦.٦ دینار (نزیک بە ٣٥٧ ملیۆن دۆلار) بۆ ٧٠ ملیار دینار (نزیک بە ٥٩ ملیۆن دۆلار) کەم کردۆتەوە. دابەزینی ئەم رێژەیە بەو مانەیە، کە عێراق لە داهاتوودا چیدی کارەبای ئێران هاوردە ناکات.

لە ماوەی رۆژانی رابردوودا، عێراقیەکان بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی بازرگانی کە گەڵ ئێران سەردانی واشنتۆنیان کرد، بەڵام بەرپرسانی ئەمریکی ئامادە نەبوون بەو شێوەی، کە عێراقیەکان چاوەڕوانییان هەبوو، عێراق لە بازنەی گەمارۆکانی سەر ئێران وەدەربنێن.

گەڕاندنەوەی گەمارۆکانی واشنتۆن بۆ سەر ئێران، ئاسۆی بازرگانی نێوان ئێران و عێراقی لێڵ و ناڕوون کردووە. عێراق بە رادەیەکی زۆر پێویستی بە کارەبا و گازی ئێران هەیە، بەڵام ئەمریکا گوشارەکانی بۆ سەر بەغدا توندتر کردۆتەوە، تاکوو کۆتایی بەم بەستراوەییەی بەغدا بە تاران بهێنێ.

بانکی ناوەندی ئێران، هەوڵی گەیشتن بە رێککەوتنە لە گەڵ بەغدا، تاکوو لە بازرگانی لە گەڵ عێراق دینار یان ریاڵ (تمەن) بەکار بێنن. بەڵام دیسان عێراق بۆ رێککەوتنێکی وا لە گەڵ ئێرانیەکان پێویستی بە رەزامەندی واشنتۆن هەیە. کۆشكی سپی، پێداگرە لە سەر هاوردەکردنی گازی سروشتی ئێران لە لایەن بەغداوە، بەڵام بە شێوەیەکی کاتی و سنووردار.

سەرچاوەیەک لە بانکی ناوەندی عێراق بە پێگەی “المانیتور”ی گوتووە: شاندێکی عێراقی پێکهاتوو لە بەڕێوەبەرانی بانکی ناوەندی و چەند وەزارەتێکی دیکە لەوانە وەزارەتەکانی نەوت و کارەبا، مانگی دیسەمبەر سەردانی ئەمریکایان کردووە. لەم سەردانەیان بۆ ئەمریکا، شاندی عێراقی داوای لە واشنتۆن کردووە، کە بەغدا لە دەرەوەی بازنەی گەمارۆکانی سەر ئێران بمێنێتەوە، واتە پارێزراو بێت.

سەرچاوەکە باس لە بێ ئەنجامبوونی سەردانەکە دەکات و دەڵێت “شاندی عێراقی ئەنجامی دڵخواز و چاوەڕوانکراوی بە دەست نەهێنا، چون تەنها رێگە بە بەغدا درا، کە بۆ دابینکردنی سووتەمەنی وزەخانەکانی کارەبا، گازی سروشتی ئێران بکڕێت، ئەویش تەنها بە دینار.

بە گوێڕەی سەرچاوەکە، دەوڵەتی عێراق بەڵێنی داوە، کە ئەم کارە بکات و بۆ کۆمپانیا ئێرانیەکان لە بانکێکی دەوڵەتی عێراق، حیسابێکی بانکی بە دینار بکاتەوە. ئەمریکا ئامادە نەبووە عێراق لە دەرەوەی گەمارۆکانی سەر ئێران دابنێ و تەنها رێگەی بە هاوردەکردنی گازی سروشتی ئێران داوە. بە گوێڕەی سەرچاوەکان، ئەمریکا لە هەوڵدایە یارمەتی بە تواناسازی عێراقیەکان بکات، تاکوو بتوانن کارەبای خۆیان دابین بکەن و بە تەواوەتی کۆتایی بە بەستراوەیی بەغدا بە کاڵا و بەرهەمە ئێرانیەکان بهێنێ.

مامەڵەی بازرگانی نێوان ئێران و عێراق لە کاتێکدا بەردەوامە، کە هەموو ئاڵوگۆڕی پارە لە دەرەوەی سیستمی بانکی عێراق ئەنجام دەدرێ، واتە دۆلار لە لایەن دەڵاڵانی بانکە بیانیەکان لە سوریا و لوبنان، بە رێگەی پارێزگاکانی باشوری عێراق بۆ ئێران قاچاخ دەکرێت.

فاضل الحمدانی، سەرۆکی ژووری بازرگانی ئێران و عێراق دەڵێت “مامەڵەی بازرگانی نێوان ئێران و عێراق ئێستاش بە شێوەی ئاسایی بەردەوامە. بە هۆی بەردەوام بوونی گفتوگۆکانی نێوان عێراق و ئەمریکا، سەبارەت بە بەخشینی بەغدا لە گەمارۆکانی واشنتۆن، ئەم پەیوەندیە بازرگانیەی تاران و بەغدا نەکەوتۆتە ژێر کاریگەرییەوە و بەشێوەی ئاسایی بەرەدوامە”.

بانکی ناوەندی عێراق تاکوو ئێستا لە بارەی بەکارهێنانی تمەن و دینار لە پەیوەندیە بازرگانیەکانی ئێران و بەغدا ئامادە نەبووە لێدوان بدات. بەم حالەشەوە بەرپرسێکی بالا لە بانکی ناوەندی عێراق رایگەیاندووە، کە ئەم بانکە پابەندە بە پێنەدانی دۆلار بە ئێران و تاکوو ئێستا هەر جۆرە هاوکاری و پەیوەندیەکی لە گەڵ ئێران بە تمەن رەتکردۆتەوە. تەنانەت بۆ پارێزراوبوون و دوور بوون لە گەمارۆکانی سەر ئێران، بەو هاوڵاتیانەی خۆی، کە سەردانی ئێڕان دەکەن گوتووە، کە لە فرۆشتنی دۆلار بەم وڵاتە خۆ بەدوور بگرن.

احمد هذال، توێژەری کاروباری ئابوری دەڵێت “بە کارهێنانی دیناری عێراق لە پەیوەندی بازرگانی لە گەڵ ئێران، دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی بەهای دیناری عێراقی، بە تایبەتی، کە رێژەی بازرگانی دوو وڵات لە ماوەی هەشت مانگی رابردوودا گەیشتۆتە ٨ ملیار دۆلار”.

جێێ ئاماژەیە، هەناردەی ساڵانەی ئێران بۆ عێراق، زیاتر لە ٢٢%ی کۆی هاوردەی عێراق پێکدێنی. عێراق ساڵانە ٣٥ ملیار دۆلار لە وڵاتانی جیهان کالا و شتومەک هاوردە دەکات. کەرتی تایبەتی عێراق بۆ هاوردەکردنی شتومەکی ئێرانی دۆلار بە کار دێنێ، کە لە دەرەوەی سیستەمی بانکی عێراقە و لە ژێر چاودێری بانکی ناوەندی عێراقدا نییە. هەر بۆیە رێگرتن لە ناردنی دۆلار لە عێراقەوە بۆ ئێڕان گرفت و کێشەی تایبەت بە خۆی هەیە. 

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com