ئایا عێراق دەتوانێ پێش بە بەریەککەوتنەکان بگرێت؟

0

نوچە

رووداوەکانی ئەم دوایانەی عێراق، بە هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر میلیشیا عێراقیيەکانی سەر بە ئێران، تای سەرکردە سیاسی سەربازییەکانی عێراقی بەرزکردەوە و هەستیشیان بە مەترسی بەریەککەوتنی ئەمریکا و ئێران لە خاکی عێراق کردووە، بە جۆرێک بە کارەسات بۆ عێراقی ناوی دەبەن.

سێ سەرۆکایەتییەکە و فەرماندەکانی حەشدی شەعبی دەڵێن “سەروەری عێراق و سەلامەتی گیانی رۆڵەکانی ھێڵی سوورن، دەوڵەتیش پابەندە بە پاراستنی سەروەری و گیانی ھاوڵاتیانی عێراقەوە، ھەر لایەنێک دەستدرێژی بکاتە سەر عێراق.

هەفتەی رابردوو، بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆكوەزیرانی ئیسرائیل، لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤزیۆنیدا رایگەیاند “ئێمە لە زۆر بواردا لە دژی حكومەتێك كاردەكەین، كە دەیەوێ بمانسڕێتەوە، بێگومان من دەستی هێزە ئەمنییەكانم واڵا كردووە و رێنماییم پێداون، كە ئەوەی پێویست بێ بیكەن بۆ ئەوەی پلانەكانی ئێران پووچەڵ بكەنەوە”. نەتانیاهۆ ئاماژەی بە عێراق نەدا وەك یەكێك لەو ناوچانەی كە ئیسرائیل تێیدا بەرەنگاری ئێران دەبێتەوە.

نەتانیاهۆ جەختی لەوە كردەوە، كە “من لە هیچ شوێنێك پارێزبەندی بە ئێران نادەم”. لە كاتێكدا ئێرانی بەوە تۆمەتبار كرد كە لە هەموو شوێنێك لەدژی ئیسرائیل بنكەیان دروستكردووە، لەوانەش: “لە سووریا، لوبنان، یەمەن و عێراق”.

ئێران موشەكی باڵستیكی داوە بە میلیشیا شیعەكانی عێراق

ئیسرائیلییەكان چەند ساڵێكە بنكە و جبەخانە و دامەزراوە سەربازییەكانی ئێران لە سووریا دەكەنە ئامانج. گادی ئایزینكۆت، فەرماندەەی گشتیی پێشووی هێزەكانی ئیسرائیل، پێش وازهێنانی لە پۆستەكەی لە كانوونی دووەمی ئەمساڵ رایگەیاند، ئیسرائیل “هەزاران جار” ئامانجی ئێرانی و هێزە وەكیلەكانی لە سوریا و لوبنان كوتاوە “بێ ئەوەی بەرپرسیارێتییەكەی بگرێتە ئەستۆ”.

كێشەكە لە ئابی ساڵی رابردوودا تەقییەوە، كاتێك ئاژانسی (رۆیتەرز)ی بەریتانی لە زاری سەرچاوەی ئێرانی، عێراقی و رۆژئاوایی ئاشكرای كرد ئێران موشەكی بالستیكی داوە بە میلیشیا شیعەكانی عێراق و خەریكە دامەزراوەی دروستكردن و پەرەپێدانی ئەو چەكانەش لە عێراق دادەنێ. حكومەتی ئێران هەر زوو راپۆرتەكەی رەتكردەوە، بەڵام سەرچاوەیەكی رۆژئاوایی بە ئاژانسە بەریتانییەكەی راگەیاند “لەوە دەچێ ئێران بیەوێ عێراق بكاتە بنكەی مووشەكیی پێشەنگ بۆ خۆی”.

میلیشیاکان لە ژێر ناونیشانی “میحوەری موقاوەمە”دا چالاکن

جگە لە رووداوەكەی تەمووز، سێ حاڵەتی تەقینەوەی گوماناوی بنكە و جبەخانەی سەربازیی دیكەش لە عێراق روویانداوە، كە یەكێكیان لە رۆژی ٢٨-ی تەمووز لە كەمپی ئەشرەف لە نزیك سنووری ئێران بووە كە بنكەی حەشدی شەعبییە. لە رۆژی ١٢ی ئاب جبەخانەیەكی چەك لە بنكەی سەربازیی ئەلسەقەر لە نزیك بەغدا تەقییەوە كە جبەخانەی چەكی كەتیبەی سەیدولشوهەدای لێبووە. دوایین حاڵەتیش لە نزیك بنكەی ئاسمانیی بەلەد لە باكووری بەغدا بووە.

ئەو گرووپانەی حەشدی شەعبی، كە جبەخانەكانیان كراونەتە ئامانج، هیچیان سەر بە مەرجەعییەتی نەجەف نین، بەڵكو ئەو گروپانەن كە لە ئێرانەوە نزیكن و لە ژێر ناونیشانی گشتی “میحوەری موقاوەمە”دا كاردەكەن، لەوانەش سەیدولشوهەدا، حیزبوڵڵا، كەتائیبی جوندولئیمام. بەڵام ئەگەر ئیسرائیل بەڕاستی بەنیاز بێ چالاكییەكانی خۆی لەدژی ئێران بۆ عێراق فراوانبكاتەوە، كاریگەری گەورە لەسەر عێراق، ئەمریكا و ئیسرائیل دادەنێ. بەگوێرەی راپۆرتێكی ناوەندی (ستراتفۆر) “لە سیناریۆیەكی ئاوادا گروپە جیاجیاكانی عێراق یەكدەگرن و گوشار بۆ عادل عەبدولمەهدی دەهێنن رێگە لە پێشێلكردنی سەروەری وڵاتەكەیان بگرێ”.

راپۆرتەكە ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات كە  “ئەو گوشارە كێشە بۆ سیستەمی سیاسی عێراق و كێشەی دیپلۆماسی بۆ بەغدا لەگەڵ دوو پایتەختی دیكەدا دروستدەكات كە عێراق ناتوانێ هیچیان پشتگوێبخات، واتە واشنتۆن و تاران”.

عێراق تەكنەلۆژیای سەربازی پێویستی بۆ لێدانی فڕۆكە ئیسرائیلییەكان نییە، بە پێچەوانەی سوریا كە سیستەمی دژەمووشەكی (ئیس ٣٠٠)ی رووسیا دەتوانێ رێگری لە جوڵەی فڕۆكە ئیسرائیلییەكان بكات.

هەفتەی رابردوو، ئەبوو مەهدی موهەندیس، جێگری سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی، لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاند “ئەمریكا بە هاوكاریی ئیسرائیل پلانی بۆ بەئامانجكردنی بارەگاكان بەڕێوەدەبات”.

هەرچەند فالح فەیاز، سەرۆكی دەستەكە، لێدوانەكەی موهەندیسی بە بۆچوونی شەخسی ناوزەد كرد، بەڵام وەزارەتی دەرەوەی عێراق دامەزراوەی دیپلۆماسی ئەمریكا لە عێراقی ئاگاداركردووەتەوە، كە دەبێ رێگری لە دەستێوەردانی دەرەكی بكات.

فتوای مەرجەع و لاوازی عێراق

هێزە شیعەكان لە پەرلەمانی عێراق، ماوەیەكە گوشار دەكەن بۆ دەركردنی بڕیارێك لە پەرلەمانەوە بۆ دەركردنی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق، رووداوەكانی ئەم دواییە پێگەی ئەو گروپانە بەهێز دەكات.  كۆتایی هەفتەی رابردوو، كازم حائیری، مەرجەعی شیعەی عێراقی دانیشتووی ئێران، فەتوایەكی دەركرد بۆ دەركردنی و بەرهەڵستكاری لە دژی هێزەكانی ئەمریكا لەسەر خاكی عێراق، پاش ئەوە رێكخراوی بەدر رایگەیاند ئەو هەوڵەی حائیری دەبەنەوە نێو پەرلەمانی عێراق.

فازڵ فەتلاوی ئەندامی هاوپەیمانی فەتح لە پەرلەمانی عێراق لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاند “هاوپەیمانی فەتح لە سەرەتای وەرزی یاسادانانی نوێ لە مانگی ئەیلوول و لە ئەنجوومەنی نوێنەران پشتگیری لە فەتواكەی سەید كازم حائیری دەكات، ئەوەش لە رێگەی هەڵوەشاندنەوەی رێككەوتننامەی ستراتیژی لەگەڵ واشنتۆن و دەنگدان بە بڕیاری دەركردنی هێزە بیانییەكان لە وڵاتدا، فەتواكە هەبوونی هێزەكانی ئەمریكای لە وڵاتدا كردووە بە داگیركاری و پێشێلكردنی سەروەری عێراق”.

ناوەندی (ستراتفۆر) پێيوایە بەردەوامیی هێرشەكانی ئیسرائیل “ئاسایشی هێزەكانی ئەمریكا دەخاتە مەترسییەوە، سەقامگیری عێراق تێكدەدات و رەنگە ئەمریكا ناچار بكات بە جۆرێك وەڵام بداتەوە كە ناوچەكە پەلكێشی جەنگ بكات” بە تایبەتیش ئەگەر ئێران لەسەر میلیشیاكانی حەشد بێتەدەنگ.

حکومەتی عێراقیش وەڵامی ئەو دەستدرێژیانە دەداتەوە

بەپێی راگەیێندراوێکی سەرۆکایەتیی کۆماری عێراق، رۆژی دووشەممە بەرھەم ساڵح سەرۆککۆمار، عادل عەبدولمەھدی، سەرۆکوەزیران، محەممەد حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمان و فالح فەیاز، سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی و ژمارەیەک لە فەرماندەکانی حەشدی شەعبی کۆبوونەوە. 

لە راگەیێندراوی کۆبوونەوەکەدا هاتووە “مەبەست لە دەستدرێژیکردنە سەر حەشدی شەعبی بۆ تێوەگلاندنی حەشد و سیستەمی بەرگری نیشتمانییە بۆ سەرقاڵکردنیان لەو رۆڵەی کە گێڕاویانە لە جەنگی دژ بە گرووپی داعش و کۆتاییھێنان بە مەترسییەکانی داعش لە سەر عێراق و ناوچەکە و جیھان بەیەکجاری. ئەو دەستدرێژیانە کارێکی دووژمنکارانەیە کە دەکرێتە سەر عێراق، حکومەتی عێراقیش وەڵامی ئەو دەستدرێژیانە دەداتەوە بۆ بەرگریکردن لە عێراق و ئاسایش و سەروەری خاکەکەی لەرێگەی کەناڵە کاریگەرەکان و رێکخراوە جیھانی و ناوچەییەکانەوە”.

سێ سەرۆکایەتییەکە و فەرماندەکانی حەشدی شەعبی دەڵێن “سەروەری عێراق و سەلامەتی گیانی رۆڵەکانی ھێڵی سوورن، دەوڵەتیش پاپەندە بە پاراستنی سەروەری و گیانی ھاوڵاتیانی عێراقەوە، ھەر لایەنێک دەستدرێژی بکاتە سەر عێراق.

سەدر: بە لێدوانی ئاگرین و بەیاننامەی عاتفی نابێت 

موقتەدا سەدر، رابەری رەوتی سەدریش داوا لە سەرجەم گروپە چەکدارەکانی عێراق کرد سوریا بەجێبهڵێن و داواشی لە حکومەت کرد لێکۆڵینەوە لە  هێرشەکانی سەر حەشدی شەعبی بکات بە چاودێری نێودەوڵەتییەوە.

موقتەدا سەدر پێیوایە ئەو کارە بە “لێدوانی ئاگرین و بەیاننامەی عاتفی نابێت و دەبێت کاریگەریەکی کارا و راستەقینەی هەبێت، ئەگەرنا عێراق دەبێتە گاڵتەجاڕ”. دەشڵێت “ئەگەر سەلمێنرا کێ ئەو بۆردومانی کردووە ئەوا پێویستە هەموو لایەنەکان کۆببنەوە بەڵام نابێت ئەوانە حکوم بدەن کە گەندەڵکاران رێککەوتننامەی ئەمنیان لەگەڵ ئەمریکا ئەنجامداوە هەروەها ئەوانەشی لەگەڵ بە ئامانجگرتنی ئەمریکا نین”.

موقتەدا سەدر بە دووری دەزانێت ئیسرائیل ئەو بۆردوومانانەی ئەنجامدابێت و دەڵێت “چونکە دەزانێت وەڵامی تووندی ئاسایش و هەژموونەکەی دەدرێتەوە و دەزانێت کۆتاییەکەی لە عێراق دەبێت”. 

کەتیبەکانی حیزبوڵڵا دوایین هۆشداری دەداتە ئەمریکا 

کەتیبەکانی حیزبوڵڵا لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند “ئەمریکییەکان بە بەرپرسیار دەزانین لە بە ئامانجگرتنی پێگەی سەربازی عێراقی، دەزانین پیلانی ئەنجامدانی هێرشی دیکەیان هەیە بەشێوەیەکی راستەوخۆ یاخود بە پاڵنەری زایۆنی”.

Image result for ‫کەتیبەکانی حیزبوڵڵا‬‎

هەروەها ئاماژەی بەوەکردووە “پیلانی لەنێوبردنی موجاهیدان و سیمبولە نیشتمانییەکانیان هەیە، تانەت بە ئامانجگرتنی شوێنە پیرۆزەکانیش وەک ئەوەی لە رابردوو ئەنجامیاندا لە سامەرا بە تەقاندنەوەی هەردوو مەزارگەی ئیمام عەسکەری بەمەبەستی نانەوەى ئاشوبی تائیفی”.  

هەر لە بەیاننامەکەی کەتیبەکانی حزبوڵڵا عێراقی هاتووە “دوایین هۆشداری دەدەینە ئەمریکای دووژمن هەر بە ئامانجگرتنێکی نوێ بۆ سەر هەر  شوێنێکی عێراقی، عاقیبەتەکەی وەڵامێکی تووند و بەهێزیان دەبێت”. هەروەها دەڵێت “ئێمە خاوەن قسە و کرداری خۆمانین، ئەگەر رووبەڕبوونەوەی دەستپێبکات ئەوا بەدەرچوونی یەکجارەکیتان لە ناوچەکەدا کۆتایی دێت”.

عێراق وەک دەوڵەت سەروەری خۆی لەدەستداوە

حەسەن بارام، چاودێری سیاسی کورد، لەبارەی رووداوەکانی ئەم دواییەی عێراق سەبارەت بە هێرشەکانی سەر حەشدی شەعبی لە لایەن ئیسرائیلەوە، بە نوچە-ی رایگەیاند: خاڵی سەرەکی ئەوه‌یە، کە عێراق وەک دەوڵەت سەروەری خۆی لە دەستداوە و بۆتە مەیدانێک بۆ هێزە جیاوازەکان بەتایبەتی ئێران و ئەمریکا و چەند وڵاتێکی دیکە، کە هەم لە ئاسمان و هەمیش له‌ زەوی بە ئاسانی سەروەریيەکەی پێشێل دەکرێت.

حەسەن بارام دەشڵێت، عێراق مەیدانێکی بۆ هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەتی و بە دیاری کراویی ئێران و ئەمریکا، ململانێی هەردوو بەرەکە چووەتە قۆناغێکی مەترسیداری ئابڵوقە و پەلاماردان، کە بەرەی ئەمریکا لە لایەن ئیسرائلەوە پەلاماری هەندێک شوێنی حەشدی شەعبی لە عێراق و چەند گروپێکی سەر بە ئێرانی لە سوریا داوە، کە ئەگەر پێش بەم بەریەککەوتنانە نەگیریێت، عێراق دەبێتە مەیدانێکی ترسناکی پێکدادان.

ئەنجام

بەگویرەی شارەزایانی سیاسی و ئەمنی، عێراق کاتێک لەو دۆخە رزگاری دەبێت، هەژموونی وڵاتانی دەورووبەر، بە تایبەتی ئێرانی لەسەر کەمببێتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا دەبێ هەموو هێزە میلیشیا چەکدارەکان هەڵبووەشێنێتەوە تاکو ئارامییەکی نیسبی بۆ عێراق بگەڕێتەوە سوپا و پۆلیس بتوانن کار و رۆڵی خۆیان لە وڵات بگێڕن.

ئەو میلیشایانەی لە عێراق کرانە ئامانج، هیچیان سەر بە مەرجەعییەتی نەجەف نین، بەڵكو ئەو گروپانەن، كە لە ئێرانەوە نزیكن و لە ژێر ناونیشانی “میحوەری موقاوەمە”دا كاردەكەن، لەوانەش سەیدولشوهەدا، حیزبوڵڵا، كەتائیبی جوندولئیمام.

پرسیارێک لێره‌ دێتە ئاراوە، کە ئایا حکومەتی عێراق توانای ئەوەی هەیە بەرەنگاری ئەو هەموو گروپە چەکدارە ببێتەوە بەتایبەتی کە بەشێکیان لە لایەن ئێرانەوە ئاراستە دەکرێن؟

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com