کورد بۆ لە سەرژمێری نیگەرانە؟

0

نوچە

سەرژمێری دانیشتوان، واتا رووپێوییەکی گشتگیر و هەمەلایە بۆ دانیشتوانی وڵاتێک، کە تێیدا داتا کۆدەکرێتەوە، ئاشكرایە كە لە زورێك لە وڵاتان پێنج ساڵ یان دەساڵ جارێك سەرژمێری دانیشتوان ئەنجام دەدرێت. ئەگەر بە شێوەیەكی زانستیانە پێناسەیەكی سەرژمێری بكەین، تەنها بریتی نییە لە زانینی ژمارەی دانیشتوانی وڵات بەڵكو بریتییه لە رووپێوی كردنی گشتی، كە حكومڕانی هەر وڵاتێك پێی هەڵدەستن بەمەستی زانینی ڕێژەی ژمارەی دانیشتوان و دیاریكردنی ڕێژەی نێر و مێ و دیاریكروونی تەمەن و زانینی ڕێژەی ڕێژەی خوێندەواری و دابەشبوونی تەواوی دانیشتوان بەسەر جوگرافیای وڵات و دیاریكرنی لایەنی دینی و مەزهەبی و نەتەوەیی و …هتد 

دیار نییە كورد لەو پڕۆسەیەدا براوە دەبێت یان نا(١)

سەرژمێری، یەكێكە لەو پرسە گرنگانەی لە قۆناغی ئایندەدا كورد لە کەرکوک و ناوچە كوردستانيیە دابڕێنراوەكان دەخاتە بەردەم ئاڵنگارییەكی گەورە و تا ئێستا دیار نيیە كورد لەو پڕۆسەیەدا براوە دەبێت یان دەسكەوتی دیكە لەدەست دەدات.

حیزبە كوردستانیەكانی كەركوك لێكدانەوەی جیاواز بۆ ئەو پرسە دەكەن، لەگەڵ ئەوەشدا بەترسەوە دەڕواننە چارەنووسی كورد لەو پرۆسەیە و بەشێكیان بەپێویستی دەزانن جێبەجێكردنی مادەی (١٤٠) پێش ئەو پرۆسەیە بخرێت و بەشێكی تریان پێیانوایە سەرژمێری بەم بارودۆخەی ئێستای شارەكە، كورد دەكاتە كەمینە و دەكرێت رێوشوێنی پێویستی بۆ بگیرێتە بەر.

هەڵبژاردن و سەرژمێری
دوو مەترسییە لەسەر کورد

محەمەد نەسرەدین، سكرتێری مەكۆی كەركوكی بزووتنەوەی گۆڕان دەڵێت، هەڵبژاردن و سەرژمێری دوو پرسی هەرە گرنگن لەبەردەم داهاتووی كورد لەم شارە، كە ئەگەر كورد یەكڕیز و یەكدەنگ نەبێت، مەترسیی لەدەستدانی پۆستی تری دەبێت.

ئەو هەڵسوڕاوەی گۆڕان پێوایە، دەبێت پێش قۆناغی سەرژمێری، ماددەی (١٤٠) جێبەجێ بكرێت بەسەرجەم قۆناغەكانیيەوە، چونكە ئەو مادەیە چارەسەری ناوچە كوردستانیيە دابڕێنراوەكانی لەخۆگرتووە، بۆیە ناكرێت سەركردایەتی كورد بە سەرژمێری رازی بێت ئەگەر بێتو هەنگاوەكانی جێبەجێكردنی مادەی (١٤٠) خێراتر نەكرێن.

پەیوەست بەیاسای هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگا، هەڵسوڕاوەكەی گۆڕان دەڵێت، ئەو یاسایە، بڕگەی دژ بە كوردی تێدایە و پێویستە هەموار بكرێتەوە، یان سەرۆككۆمار دەستێوەردانی تێدا بكات، چونكە بڕگەی دژ بە دەستوری تێدایە و بەشێكی زۆری ئاوارە كوردەكانی كەركوك كە لەشارەكانی هەولێر و سلێمانین، لەهەڵبژاردن بێبەش دەبن.

فاخیر حەمید لێپرسراوی پەیوەندیەكانی مەڵبەندی كەركوكی یەكگرتوی ئیسلامی راگەیاند: لەپرسی سەرژمێریدا، كورد لەبەردەم مەترسیی بوون بە کەمینە دایە، چونكە لەماوەی رابردوودا ئاوارەیەكی زۆری عەرەب لەشارەكەدا بوون و ئەم دەسەڵاتەی ئێستای شارەكەش كە عەرەب بەڕێوەی دەبات، عەرەبێكی زۆری هێناوەتە شارەكە و فەرمانگەكانی تایبەت بە ڕەگەزنامەی گواستۆتەوە، ئەمەش وادەكات هاوسەنگی نەمێنێت و كورد پێگەی خۆی لەم شارە لەدەست بدات. 

ناكارایی كورد
هۆكارە بۆ ئاسایینەبوونەوەی
رەوشی كەركوك

ئەو لێپرسراوەی یەكگرتوو بەپێویستی زانی كورد هەنگاوی جددی و بەپەلە بنێت بۆ چارەسەركردنی ئەو گرفتانە و ئاساییكردنەوەی دۆخی شارەكە ئەگەر نیازێكی ڕاستەقینە بۆ خزمەتكردنی شارەكە لەلایەن پارتی و یەكێتییەوە هەبێت.

هەفتەی رابردوو بڕیار بوو شاندێكی سەرۆك فراكسیۆنەكانی پەرلەمانی كوردستان بۆ تاوتوێكردنی دۆخی كەركوك بگەنە شارەكە و لەگەڵ لێپرسراوی یەكەمی حیزبەكان كۆببنەوە، بەڵام بەبیانوی سەرقاڵبونی یەكێتی بەپرسی دیكەوە، دانیشتنەكە نەكرا و هەڵوەشایەوە.

عەلی قەڵایی، كارگێڕی مەڵبەندی كەركوكی یەكێتی لەو بارەیەوە دەڵێت، دۆخی عێراق و ناوچەكە لە ئاڵۆزیی بەردەوامدایە و هەلومەرجەكە سەخت دەچێت بەڕێوە و دەستێوەردانی ئیقلیمی فراوان لەدۆخی كەركوكدا هەیە، جگە لەوەش ناكارایی كورد هۆكارە بۆ ئاسایینەبوونەوەی رەوشی كەركوك.

وتیشی: بەداخەوە ئێستاش نیازێكی ڕاستەقینە نيیە بۆ گفتوگۆی ڕاستەقینە لەگەڵ پێكهاتەكانی تر، لەگەڵ ئەوەشدا كورد ئامادەگی تەواوی نیيە بۆ چون بەرەو ئەو دو پرسە گرنگە، چونكە دواجار كورد زەرەرمەند دەبێت لەهەڵبژاردنێك كە ماوەی (١٥) ساڵە كەركوكی لێ بێبەش كراوە.

دەشڵێت: ناوچەكە لە كوڵاندایە و پێویستی بەهەوڵی زیاتری سەركردایەتی كورد هەیە بۆ یەكلاییكردنەوەی مەسەلەی كورد لەم ناوچانە كە پێی دەوترێت ناوچەی جێناكۆك.

ئەو بەرپرسەی یەكێتی ئاماژە بەوە دەكات، وردبینی لەتۆماری دەنگدەران و دەنگدان بەفۆڕمی خۆراك لەئەگەری نەگەیشتن بە ڕێژەی (٧٥%) لەپڕۆسەی نوێكردنەوەی تۆماری دەنگدەران لەناوچەكانی رۆژئاوای كەركوك، لەخاڵە هەرە مەترسیدارەكانی نێو یاساكەن، ئەمەش كورد ناچار دەكات پەنا بۆ دادگای فیدراڵی بەرێت و هەوڵی هەمواركردنەوەی یاساكە بدات، پاش درككردن بەمەترسی یاسا پەسەندكراوەكەی تایبەت بەهەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگای كەركوك، لەئێستادا حیزبە كوردستانیەكان و پەرلەمانتاران لەهەوڵدان تانە لەیاساكە بدەن و هەمواری بكەنەوە. 

بڕیارە كۆتایی ساڵی (٢٠٢٠) پڕۆسەی سەرژمێژی سەرتاسەری لەعێراق بەپارێزگای كەركوكیشەوە بەڕێوەبچێت و بەپێی زانیاریيەكانی سەرۆكی دەزگای ئامار لەوەزارەتی پلاندانانی عێراق، لەو پڕۆسەیەدا  پشت بەتەكنەلۆجیا و نوێترین ئامێری پێشككەوتو دەبەسترێت.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی
بۆ سەرژمێری
پشتگیری عێراق دەكرێت 

نوری سەباح دلێمی وەزیری پلاندانانی عێراق، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند(٢) “هەموو ئامادەكارییەكانمان تەواو كردووە بۆ ئەنجامدانی سەرژمێری گشتیی له سەرتاسەری وڵات لە تشرینی یەكەمی ٢٠٢٠”.

دلێمی ئاماژەی بەوەدا كە لەبارەی ئەنجامدانی سەرژمێری گشتییەوە دووچاری هیچ بەربەستێكی سیاسی نەبوونەتەوە و گوتی “كەشی سیاسی عێراق بۆ ئەنجامدانی سەرژمێری گشتیی گونجاوە. ئامانجمان لەوەش پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریەكانە بە خەڵك و گەشەپێدانی وڵاتە”. 

دلێمی لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا تیشكی خستە سەر ئەوەی، كه لەمبارەیەوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش پشتگیرییان دەكرێت. 

بۆ مانگی دە (١٠) دیاری کراوە

زۆرێك لە سەر ژمێریەكان خراوەتە مانگەكانی دە- (١٠)ی هەموو ساڵێك بووە؛ لێرەوە ئەوە بەدی دەكرێت، كە ئەو لیژنانەی فەرمانی سەرژمێریان داوە، تاڕادەیەك پسپۆڕ و لێهاتوو بوون، چونكە كات و وادەی گونجاویان داناوە لە رووی كەش و هەواوە گونجاوە ئەو كاتانەی ساڵ نە گەرمای تاقەت پڕوكێنی هاوینە و نە سەرما و سۆڵەی زستانە و باشترین كات و وەرزی ساڵە بۆ ئەنجام دانی ئەو جۆرە كارانە.

مێژووی سەرژمێری لە وڵاتانی جیهان(٣)

مێژووی سەرژمێری لە زۆرێك لە وڵاتان مێژوویەكی تاڕایەك دێرینی هەیە كۆنترین سەرژمێری لە وڵاتی بەریتانیا ئەنجام دراوە :

  • لە وڵاتی بەریتانیا لەساڵی ۱۰٦٦یەكەم سەرژمێریدانیشتوان ئەنجام دراوە.
  • لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە ساڵی ۱۷۹۰یەكەم سەرژمێری ئەنجام دراوە .
  • لە وڵاتی فەڕەنسا لە ساڵی ۱۸۳٦ یەكەم سەرژمێری بووە .
  • لە وڵاتی بەلجیكا لەساڵی ۱۸٤٦ یەكەم سەر ژمێری بووە .
  • لە وڵاتی هیندستان لە ساڵی ۱۸۸۱ یەكەم سەرژمێری ئەنجام دراوە .
  • لەوڵاتی ڕوسیا لە ساڵی ۱۸۹۷یەكەم سەرژمێری ئەنجام دراوە .

ئەگەر باسی مێژووی سەرمێریەكانی وڵاتی عێراق بكەین، كەلە بیستەكانی سەدەی بیستەمی ڕابردوو دروستكراوە لە پاش ئینتیدابی بەریتانیا و لە ساڵی ۱۹۲۷ تا ۱۹۹۷، هەشت سەرژمێری لە وڵاتی عێراق ئەنجام دراوە بەم شێوەیەی لای خوارەوە:

بۆ یەكەم جار لە تشرینی یەكەمی ساڵی ۱۹۲۷ لە وڵاتی عێراق سەرژمێری ئەنجام درا بە مەستی زانینی ڕێژەی ژمارەی دانیشتوان كە بەڕێوەبەرێتی باری شارستانی گشتی [دائرە النفوس العامە] كارەكەی ئەنجام دا سەر بە وەزارەتی ناوخۆ هەرچەندە كە نەتوانرا هەموو دانیشتوان سەرژمێری بكرێت بۆ هەموو دانیشتوان لەبەرهۆكاری نەبوونی ئامڕازی گواستنەوە و فراوانی روپێوی جوگرافیای وڵات و زۆری خەڵكی عێراق كۆچەری بوون بەگوێرەی ئەو سەر ژمێریە ژمارەی دانیشتوانی عێراق بریتی بوو (۲,۹٦۸,۰٥٤) دوو ملیۆن نۆسەد و شەست و هەشت هەزار و پەنجاو چوار كەس بوو.

دووەم سەرژمێری لە ساڵی ۱۹۳٤ بەهەمان شێوەكە بەڕێوەبەرێتی باری شارستانی گشتی [دائرە النفوس العامە] كارەكەی ئەنجامدا كە بۆ یەكەم لە ڕێگەی جار موختارەكانەوە لە شار و شارۆچكە و گوندەكان بانگهێشتی سەرۆكی خێزان دەكرا كە ژمارەی خێزانەكان وەردەگیرا و لەم سەرژمێریەدا [دفترالجنسیە گۆڕدرا بۆ دفتر نفوس ] ئەم سەرژمێریە نەتوانرا بەتەواوی لەساڵی ۱۹۳٤ تەواو ئەنجام بدرێت بۆیە لە مانگەكانی ئاب و ئەیلولی ساڵی ۱۹۳٥جارێكی دیكە دەست كرایەوە بە كارەكە بەمەبەستی تەواوكردنی سەرژمێریەكە ، ژمارەی دانیشتوانی عێراق بەگوێرەی ئەم سەرژمێریە بریتی بوو لە (۳,۲۱۳,۱۷٤) سێ ملێۆن و دووسەد سیانزە هەزار و سەد و حەفتا و چواركەس بوو .

سێیەم سەر ژمێری لە ۱۹-۱۰-۱۹٤۷ ئەنجام درا ئەم سەر ژمێریە هەموو شارەكانی عێراقی گرتەوە و توانرا لەیەك ڕۆژدا ئەنجام بدرێت و لەم سەر ژمێریەدا خشتە بەكار هات بۆ یەكەم جار لە سێ بەرگ دا چاپكرا و ژمارەی دانیشتوان بریتی بوو (٤,۸۱٦,۱۸٥) چوار ملیۆن و هەشت سەد و شانزە هەزار و سەد و هەشتا و پێنج كەس بوو .

سەرژمێری چوارەم لە رۆژانی ۱۱و۱۲-مانگی۱۰-۱۹٥۷ ئەنجام دراوە و ئەم سەرژمێریە زیاتر ورد و دروستتر بووە لە تەواوی سەرژمێریەكانی دیكەی، كە ژمارەی دانیشتوان بریتی بوو (٦,٥۳٦,۱۰۹) شەش ملیۆن و پێنج سەد و سی و شەش هەزار و سەد و نۆ كەس بوو.

سەرژمێری پێنجەم لە ۱٤-۱۰-۱۹٦٥ بوو، ئەم سەر ژمێریە پێشخرا لەبەر هۆكاری ئەوەی، كە لە عێراق دا بڕیار بووە هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت لەم سەرژمێریەدا فۆرمێك بەكارهات، كە ژمارەیەك پرسیاری لەخۆ گرتبوو، كە داوای ئەوەی كردبوو، كە ئیشی چی دەكەیت؟ وە چ نەتەوەیەكی؟ خزمەتی سەربازیت كردووە؟ ژمارەی دانیشتوانی عێڕاق بریتی بوو لە (۸,۲٦۱,٥۲۷) هەشت ملیۆن ودووسەد و شەست و یەك هەزار و پێنج سەد و بیست و حەوت كەس بووە.

سەرژمێری حەوتەم لە بەرواری ۱۷-۱۰-۱۹۷۷ ئەنجام درا و زیاتر لەهەموو سەرژمێریەكانی دیكە گشتیتر و وردتر ئەنجام دراو سەرتاپای وڵاتی عێراقی گرتەوە و ژمارەی دانیشتوان بریتی بوو لە (۱۲,٤۹۷,۰۰۰) دوانزە ملیۆن و چوارسەد و نەوەد و حەوت هەزار كەس بوو .

سەرژێری حەوتەم لە ۱٦-۱۰-۱۹۸۷ ئەنجام دراوە هەموو پارێزگاكانی عێراقی بەشدار بوون جگە لە هەندێك دەڤەر لە هەرێمی كوردستان كەلە ژێر دەسەڵاتی هێزی پێشمەرگەدا بوون و ژمارەی دانیشتوانی عێراق بریتی بوو لە (۱٦,۳۳٥,۱۹۹) شانزە هەزار و سێ سەد و سی پێنج هەزار و سەد و نەوەد و نۆ كەس بووە.

سەرژمێری هەشتەم لە ۱٦-۱۰- ۱۹۹۷ ئەنجام دراوە كە تەنها پانزە پارێزگای گرتەوە جگە لە پارێزگاكانی هەولێر و سلێمانی و دهۆك كە لەژێر فەرمانڕەوایی حكومەتی عێراق دا نەبوون و لەم سەر ژمێریەدا بۆ یەكەم جار دائیرەی نفوسی گشتی كە سەر ژمێریەكانی ئەنجام دابوو لەبری ئەو كارەكە درا بە [الجهاز المركزی للاحصا‌و ] ئەم سەر ژمێریەی ئەنجام دا و ژمارەی دانیشتوان بریتی بوو لە (۱۹,۱۸٤,٥٤۳) نۆزدە ملیۆن و سەد و هەشتا و چوارهەزار و پێنج سەد و چل و سێ كەس بووە .

چۆنیەتیی سەرژمێری گشتی لە عێراق (٤)

مەحموود عوسمان، ئەندامی لیژنەی باڵای سەرژمێری عێراق و بەڕێوەبەری ئاماری سلێمانی، میوانی بەرنامەی رووداوی ئەمڕۆ بوو، باسی کاتی ئەنجامدان و چۆنیەتیی سەرژمێری گشتی لە عێراق و هەروەها بە ئەلیکترۆنیکردنی فەرمانگەکانی حکومەت لە سلێمانی کرد. 

کورد هەمیشە قوربانی
سەرژمێرییەکانی
پێشووی عێراق بووە

مەحموود عوسمان رایگەیاند، دوای ٣٣ ساڵ لە ئەنجام نەدانی سەرژمێری گشتی لە عێراق، عادل عەبدولمەهدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، سوورە لەسەر ئەوەی لە مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢٠ سەرژمێری گشتی ئەنجامبدات و دەشیەوێ لە یەک رۆژدا ئەنجامبدرێت و دوای تەواوبوونی پڕۆسەکەش راستەوخۆ ئەنجامەکان رابگەیێنرێت.

مەحموود عوسمان ئاشکرایکرد، هەر تاکێک ٤٢ پرسیاری ئاراستە دەکرێت و پڕۆسەکە بە سیستەمی ئەلیکترۆنی (تابلێت) دەکرێت و هەموو زانیارییەکانیش لە رێگەی سیمکارتێکی تایبەتەوە هەڵدەگیرێن و بەهیچ شێوەیەکیش سیستمەکە هاکناکرێت.

مەحموود عوسمان: روونیکردەوە، کورد هەمیشە قوربانی سەرژمێرییەکانی پێشووی دەوڵەتی عێراق بووە لە کەمکردنەوەی ژمارەکەی، بەتایبەتی لە کەرکووک و ئەو ناوچانەی ئیستا دەکەوتنە نێو ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراقەوە، بەڵام حکومەتی هەرێمی کوردستان شانبەشانی حکومەتی عێراق ئامادەکارییەکانی دەستپێکردووەو دەیەوێ سەرژمێرییەکی پاک و بێگەرد بکرێت، بەڵام پێویستە هەردوو پرسیاری نەتەوەو ئایین لە فۆرمی سەرژمێرییەکەدا هەبێت، لەکاتێکدا سەرژمێری ٢٠٠٩ بەهۆی ئەم دوو پرسیارەوە هەڵوەشایەوە.

مەحموود عوسمان باسی لە بە ئەلیکترۆنیکردنی فەرمانگەکانی حکومەت لە سلێمانی کرد و گوتی “لە ساڵی ٢٠٠٥ ـەوە بە ئەلیکترۆنیکردنی فەرمانگەکان دەستپێکردووەو ئێستا زۆربەی فەرمانگەکان بە ئەلیکترۆنیکراون بێ ئەوەی یەک دینار لە حکومەت وەربگرن و بەهۆی ئەو ئەلیکترۆنیکردنەوە ئامارێکی دروستیان دەستکەوتووە.

د. عەلی سندی: پرۆسه‌ی سه‌رژمێری
له‌ هیچ شوێنێك
نابێته‌ هۆكاری چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی سیاسی

د. عه‌لی سندی، وه‌زیری پلاندانانی هه‌رێمی كوردستان(٥)، نایشارێته‌وه‌ سه‌رژمێری ناتوانێت كێشه‌ی سیاسی به‌تایبه‌ت كێشه‌كانی نێوان هه‌رێمی كوردستان و حكومه‌تی عێراق چاره‌سه‌ر بكات. عەلی سندی دەڵێ “تێنه‌گه‌یشتنێك هه‌یه‌ له‌سه‌ر خودی سه‌رژمێری، هه‌ندێك لایه‌نی سیاسی له‌ عێراق وا بیرده‌كه‌نه‌وه‌ پرۆسه‌ی سه‌رژمێری مه‌ترسییه‌ بۆیان، بەڵام هیچ وەزارەتێک ناتوانێت پلانی دروست دابنێت، ئەگەر سەرژمێرییەکی وردی لەبەردەستدا نەبێت. پرۆسه‌ی سه‌رژمێری له‌هیچ شوێنێك نابێته‌ هۆكاری چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی سیاسی”.

له‌ پرۆژه‌یاسای بوجه‌ی ٢٠١٩ـی عێراق، بڕی ١٠٠ ملیار دیناری عێراقی ته‌رخانكراوه‌ بۆ ئاماده‌كارییه‌كانی ئه‌نجامدانی سه‌رژمێری، ئه‌مینداری گشتیی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانی عێراق، داوای یارمه‌تی له‌ سه‌رجه‌م رێکخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییەکان ده‌كات، بۆ یارمه‌تیدانی عێراق له‌و پرۆسه‌یەدا‌.

مه‌هدی عه‌للاق، ئه‌مینداری گشتیی ئه‌نجوومه‌نی وەزیرانی عێراق دەڵێ “نزیكه‌ی دوو ساڵمان له‌به‌رده‌سته‌ بۆ ئه‌نجامدانی سه‌رژمێری پێش كۆتایی ساڵی ٢٠٢٠. پلانی سه‌ره‌كیمان داڕشتووه و‌، لەڕاستیدا پێویستی زۆرمان به‌ بودجه‌ هه‌یه‌، بۆ ئاماده‌كارییه‌كان له‌ ساڵی ٢٠١٩، بۆیه‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران بڕه‌ پارەیەكی باشی ته‌رخانكردووه‌ بۆ سه‌رژمێری له‌ پرۆژه‌یاسای ٢٠١٩، به‌ڵام بێگومان بودجه‌ گه‌وره‌كه‌ ساڵی ٢٠٢٠ ده‌بێت”.

عێراق بڕیاریدابوو هه‌ر ١٠ ساڵ جارێك سه‌رژمێری ئه‌نجامبدات. ئه‌و سه‌رژمێرییانه‌ی ئه‌نجامیداون له‌ ساڵانی: ١٩٢٧، ١٩٣٤، ١٩٤٧، ١٩٥٧، ١٩٥٦، ١٩٧٧، ١٩٨٧، کۆتاجاریش ١٩٩٧ بووە، بەڵام هەرێمی کوردستان لەو سەرژمێرییەدا بەشدار نەبووە و ئێستا عێراق کار بە سەرژمێریی ١٩٥٧ دەکات.

ئەنجام

سەرژمێری یەکێکە لە پێویستییەکانی پلان دانان لە هەر وڵاتێکی سەقامگیر، بە تایبەتی پلانی درێژخایەن، تاکو بتوانرێت بەگوێرەی ئامار و سەرژمێری نوێ خزمەتی ناوچە جیاوازەکان بکرێت یان باشترە بگوترێ بە گوێرەی سەرژمێرییەکان، پلان لە هەموو بوارەکانی کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابووری و …هتد دابڕێژرێت.

چەند پرسیارێک لێرەدا دێتە ئاراوە، کە ئایا لە ١٩٩١ـەوە تاکو ئێستا حكومڕانی لە هەرێمی كوردستان و زیاتر لە پانزە ساڵ حكومڕانی لە ناوەندی (عێراق) سەرەڕای بوونی هەموو ئامڕازێکی پێشكەوتووی وەكو ئەنتەرنێت و ئامڕازەكانی پەیوەندی و سەدان كەناڵی راگەیاندن و هەزاران فەرمانبەری بە توانا و پسپۆڕ لە هەرێم و لە عێراق بۆ سەرژمێری ئەنجام نادرێت؟ ئایا عێراق و هەرێم لە كۆن دا پێشكەوتوو بووە یا لە ئێستادا؟
ئایا دەسەڵاتداران چی ترسێكیان هەیە لە ئەنجام نەدانی سەرژمێری؟ ترسەكە ترسی سیاسیە یا ترسی یاسایی؟ ئایا هیچ بەربەستێكی یاسایی یا گرفتی تەكنیكی هەیە سەرژمێری دانیشتوان ئەنجام نەدراوە؟ ئایا ئەم چەند ساڵە چ لە هەرێم و چ لە عێراق لەسەر چ بنەمایەک پلانی درێژخایەنی هەمە لایەنە دادەڕێژراوە؟

سەرچاوەکان

١ـ https://www.sbeiy.com/Details.aspx?jimare=16916

٢- https://www.radionawa.com/ku/all-detail.aspx?jimare=18034

٣ـ http://www.kurdiu.org/index.php/ku/opinion/80440

٤ـ https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy-emro-31082019

٥- https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/111220183

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com