ئایا تەنیا داعش سوود لە بۆشایی ئەمنی ناوچە جێناکۆکەکان وەردەگرێت؟

0

ئەسعەد مورادی

کوشتنی خەڵکی سڤیل، رفاندن، هێرشی چەکداری، تەعریب و ئاگرتێدەردانی دەغڵودانی جووتیارانی کورد لەناوچە کێشە لەسەرەکان بەردەوامە، تێکەڵ بوونی ئەجێندای جۆرا و جۆر و بوونی دەیان گروپی چەکداری لەو ناوچانە، وایانکردووە ناسینەوەی “هێرشبەرەکان” ئاسان نەبێت و چەکدارانی داعش تەنیا بەشێکین لەو هێرشانە.

ناوچە کێشەلەسەرەکان کە بەشێک لە پارێزگاکانی کەرکوک، دیالە، ئەنبار و سەڵاحەدین دەگرێتەوە، کورد و شیعە و سوننەشیان تێدایە، ئەو لایەنانە هەمیشە هەوڵی باڵادەست بوونیان لەو ناوچانە داوە و یەکتریان بە “کوشت و بڕکردن” ی یەکتری تۆمەتبار کردووە.

داعش تەنها رێکخراوی چەکدارە، نکوڵی لەو هێرشانە ناکات، کە ئەنجامیان دەدات و بەرپرسیارێتی لەبارەیانەوە ڕادەگەیەنێت، لەکاتێکدا دەیان گروپی تری چەک بەدەستی دەرەوەی دەسەڵاتی حکومەت لەو ناوچانە بوونیان هەیە و بانگەشەی پاراستنی ئەمنی دەکەن، بەڵام زۆرجار سەقامگیری لەبەرژەوەندیاندا نیە.

ئەنجامدانی هێرشی چەکداری لەناوچە کێشە لەسەرەکان بۆ هەر گروپ و لایەنێک قورس نییە، بەو پێیەی ناوچەکە سەقامگیری تێدا نییە و یەکتری تۆمەتبارکردنی گروپەکانیش وایکردووە، بە ئاسانی تاوانەکان ون بکرێن و نەتوانرێت لێپێچینەوە ئەنجام بدرێت.

بەپێی ڕاپۆرتێک، کە لەلایەن ڕێکخراوەکانی بواری داکۆکیکار لە کەمینە ئاینیەکان بۆ نێردەی نەتەوەیەکگرتووەکان لەعێراق ئامادەکراوە، تێیدا گومانی ئەوەنیشاندراوە، کە دەستی سیاسی لە پشت هێرشی سەر گوندە کاکەیی نیشینەکانەوە هەبێت.

لە ڕاپۆرتەکەدا، ئاماژەبەوەکراوە ئەو چەکدارە “نەناسراوانە”ی کە دوو کەسی کاکەییان لەگوندی مێخاسی سەربە قەزای خانەقین کوشتووە، دواتر بەرەو ناوچەی پەڵکانەی نزیک نەفتخاتەی مەندەلی ڕۆیشتوون، ئەو ناوچەیە هێز و گروپی دەرەوەی داعشیشی تێدایە.

کوژرانی گوندنیشینە کاکەییەکان دەستی سیاسییان لە پشتەوەیە(١)

ڕەجەب کاکەیی، کە چالاکوانێکی کاکەییە، بەدەنگی ئەمەریکای گوت “گومان دەکەین، تەقەکردن لە گوندەکانمان و شکاندنی کێلی قەبرەکانمان، لەگەڵ کوژرانی گوندنشینە کاکەییەکان لە پارێزگاکانی دیالە و کەرکوک و ئەنبار، دەستی سیاسییان لە پشتەوە بێت”.

وتیشی”داعش هەر تاوانێک ئەنجام دەدات، دواتر ئەنجامدانی تاوانەکە ڕادەگەیەنێت، بەڵام زۆرێک لەو هێرشانەی دەکرێنە سەرمان، ئەو ڕێکخراوە بەرپرسیارێتی خۆی ڕاناگەیەنێت، شێوازی هێرشەکانیش جێ پەنجەی داعشیان پێوە دیار نیە.”

ئەو هێرش و کوشت و بڕانەی لەناوچە کێشە لەسەرەکان ئەنجام دەدرێن کوت و پڕ ئاشکرا دەبن و ڕاگەیاندنەکان بڵاویان دەکەنەوە، بەڵام ئاشکراکردنی ناسنامەی چەکدارە هێرشبەرەکان، ئەو “کۆدە” یە هێشتا پەی پێنەبراوە.

جگە لە چەکدارانی داعش، کە بە ئاشکرا هێرشەکانیان ئەنجام دەدەن، دەیان گروپی تری سوننە و شیعە لەو ناوچانە هەن، نکۆڵی لەهەر تاوانێک دەکەن، کە دەخرێتە ئەستۆیان، بەڵام هەر گروپە و ئەجێندای تایبەت بەخۆی هەیە و جێبەجێکردنی توندوتیژی دەوێ.

کورد تەنها لایەنە لەناوچە کێشەلەسەرەکان دەستەوەستانە و گروپی ئەجێندا جیاواز هێرشی دەکاتە سەر، لەکاتێکدا داعش لەو ناوچانە بە پاساوی ئایینی بۆ ئەنجامدانی هێرش دەستکراوەیە. هەروەها “چەکدارە عەرەبە شۆڤێنیەکان”ی تریش، بە هەوڵدان بۆ دەرپەڕاندنی کورد لەو ناوچانەو داگیرکردنی زەوی و زارەکانیان تۆمەتبار دەکرێن.

” کوژرانی بانگبێژەکە لەو گەڕەکە، لەکاتێکدایە پڕە لەچەکدار و دەستی داعشیشی پێ ناگات“

گروپە چەکدارە شیعەکانیش، کە دەیان گروپی جۆراوجۆرن لەو ناوچانە، بە نانەوەی پێشویی بۆ درێژەدان بەمانەوەی خۆیان تۆمەتبار دەکرێن، بەو پێیەی ناسەقامگیری ئەمنی تەمەنیان درێژدەکاتەوە، ئەمە جگە لەوەی لە گرفتی پەیوەندیدار بە جیاوازی مەزهەبی و سیاسی و جێبەجێکاری ئەجێندای دەرەکیشدا گلاون.

بەشێک لەبەرپرسانی کورد، بە دووری نازانن هەندێک میلیشیای شیعی لە تێکدانی دۆخی ناوچە کێشەلەسەرەکان گلابن، پێیانوایە هەوڵەکانی حکومەتی عێراق بۆ چەک کردنیان، وادەکات هەوڵی دروستکردنی پشێویی بدەن، تا مانەوەیان بە پێویست بزانرێت.

محەمەد فایەق بەرپرسی پێشووی ڕاگەیاندنی قایمقامیەتی قەزای خورماتووی پارێزگای سەڵاحەدین، بەدەنگی ئەمەریکای گوت “شەوی ڕابردوو، لەگەڕەکی تین ی شیعە نیشین ی خورماتوو، بانگبێژی مزگەوتێکی سونە کوژراوە و کوژرانی بانگبێژەکە لەو گەڕەکە، لەکاتێکدایە پڕە لەچەکدار و دەستی داعشیشی پێ ناگات.

نزیکەی 119 پۆست گۆڕدراون و دراون بە عەرەب و تورکمان (٢)

مەریوان نادر، ئەندامی پەرلەمانی عێراق بە رووداوی راگەیاندووە “تاوەکو نزیکەی دوو ساڵی پێش ئێستا، زۆرینەی رەهای پۆستەکان لە کەرکوک بەدەست کوردەوە بوون، بەڵام دوای ئەوەی دەسەڵات لە پارێزگاکە بەدەست کوردەوە نەما، ئەمجارە بەناوی گەڕانەوەی هاوسەنگی هەر لە بەڕێوەبەری هۆبەیەکەوە تاوەکو بەڕێوەبەرێکی گشتی، نزیکەی 119 پۆست گۆڕدراون و دراون بە عەرەب و تورکمان.”

مەریوان نادر گوتیشی “لەگەڵ ئەوەی ئەو گۆڕانکاریانە کراون، دەتوانم بڵێم لە فەرمانگەکانی کەرکوک لەوانەیە هێشتا کورد زۆرینە بێت، بەڵام پۆستەکان زۆر هەستیار نین، کە بەدەستی کوردەوەن.”

هەروەها عەمید سەرحەد قادر، بەڕێوەبەری پێشووی پۆلیسی قەزا و ناحیەکانی کەرکوک راگەیاند “کورد لە کەرکوک بەدەیان پۆستی گرنگی لەدەستداوە، لەنێویاندا بەڕێوەبەری هەواڵگری کەرکوک، بەڕێوەبەری ئەمنی نیشتیمانی کەرکوک و بەڕێوەبەری پۆلیسی قەزا و ناحیەکان، کە هەرسێیان گرنگن و تایبەتمەندی خۆیان هەیە. پۆستەکانیش لە لایەن عەرەب و تورکمان بەڕێوە دەبردرێن”.

گوتیشی: “دەیان بنکەی پۆلیسی دیکە، کە ئێستا هەمووی دراونەتە خەڵکی نەتەوەکانی دیکە. لەم دواییەش بەڕێوەبەری کاروباری هۆزەکان ئەویش لە کورد سەندرایەوە و درایە عەرەب”.

ئەو 119 پۆستەی لە کورد وەرگیراونەتەوە:

52 پۆستی ئەمنی
22 پۆستی تەندروستی
11 بەرپرسی بەش لە بەڕێوەبەرایەتیی گشتی تەندروستی
18 پۆستی ئیداری
16 پۆستی دیکە

پۆستە ئیدارییەکان:
پارێزگار
سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگا
قائیمقامی ناوەند
قائیمقامی خورماتوو
قائیمقامی داقووق
بەڕێوەبەری شارۆچکەی دووبز
بەڕێوەبەری کشتوکاڵی کەرکوک
بەڕێوەبەری سایلۆ
بەڕێوەبەری ئاو
چەند پۆستێک لە کۆمپانیای نەوتی باکوور

پۆستە ئەمنییەکان:
بەڕێوەبەری پۆلیس
بەڕێوەبەری پۆلیسی قەزا و ناحیەکان
بەرپرسی هەواڵگری
بەرپرسی هۆبەی ئاسایشی نیشتمانی

”هه‌ر قوربانییەک بدرێت له‌م ناوچانه‌
حکومەتی عێراق لێی به‌رپرسیاره“

ناسر هه‌ركى، ئه‌ندامى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق لە لیژنه‌ى ئاسایش و به‌رگرى و فراکسیۆنی پارتی بە (باسنیوز)ى راگەیاند “وه‌ك لیژنه‌ى ئاسایش و به‌رگرى كۆبوونه‌وه‌ى خۆمان ئه‌نجامداوه‌ هۆكاره‌كانى سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى تیرۆرستان و چۆنیه‌تى دزه‌كردنیان باس كراوه‌ باس له‌وه‌ش كراوە، كه‌ كه‌مته‌رخه‌مییه‌ك هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن عێراقه‌وه‌ بۆ ناوچه‌ كوردستانییه‌كان له‌ 6-ى ئه‌م مانگه‌ له‌ یه‌ك كاتدا له‌ شه‌ش پارێزگا تیرۆرستانى داعش چالاكیان ئه‌نجامداوه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌نێت تیرۆرستان خۆیان ڕێكخستووەته‌وه‌”.(٣)

هەرکی جەختیشیکردەوە “ئه‌گه‌ر ئه‌و بۆشاییە ئه‌منییه‌ى، كه‌ هه‌یه‌ چاره‌سه‌ر نه‌كرێت و هه‌ر قوربانییەک بدرێت له‌م ناوچانه‌ ئه‌وا حکومەتی عێراق لێ به‌رپرسیاره،‌ چونكه‌ تا ئێستا عێراق كه‌مته‌رخه‌مى نواندووه‌ به‌رامبه‌ر ناوچه‌ كوردستانییه‌كان،له‌ لایه‌كى تریشه‌وه‌ هێزه‌ عێراقییه‌كان ناتوانن به‌رگرى له‌م ناوچانه‌ بكه‌ن به‌ بێ بوونى هێزى پێشمه‌رگه‌ى كوردستان بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌رچى زووه‌ هێزى پێشمه‌رگه‌ بگرێته‌وه‌ ئه‌و ناوچانه‌ى كه‌ پێشتر ئازادى كردن”.

گوتیشی: “وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ چه‌ندین جار ئاماده‌یى خۆى نیشانداوه‌ بۆ ئه‌نجامدانى ئۆپۆراسۆن به‌ڵام سوپاى عێراق ئاماده‌ نه‌بووه‌ بۆ ڕێگرىكردن له‌ جوڵه‌ى داعش له‌م ناوچانه‌”.

لە لێدوانێکی تایبەت بە نوچە، جوان یونس رۆژبەیانی، سەرۆكی لیژنەی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم لە پەرلەمانی کوردستان دەڵێت، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ دۆخی ئەو ناوچانە بەرەو خراپی دەڕوات و تیرۆرستانی داعش خۆیان ڕێكخستووەتەوە و دەستیان بە كاری تیرۆرستی و سووتاندنی دەغڵودانی هاوڵاتیانی كورد كردووە لەو ناوچانە.

جوان یونس رۆژبەیانی دەشڵێت، بەپێی بڕیاری ژمارە 60-ی ساڵی 2005، ئەگەر زانیمان عێراق لەسەر مافە دەستورەییەكان و ناوچە كوردستانییەكان پێشڵكاری دەکات، پەرلەمانی كوردستان دەتوانێت بڕیارێك دەربكات و دەتوانین داوا لە حكومەتی عێراق بكەین، بڕیارەكان جێبەجێ‌ بكات، بۆیە دەمانەوێت لە كۆبوونەوەی پەرلەمان ئەنجام بدرێت بۆ ئەوەی چەند بڕیارێك لەبارەی ئەو ناوچانەوە دەربكرێت.

سەرچاوەکان:

١- https://www.dengiamerika.com/a/5416271.html

٢- https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/14052020

٣- http://www.basnews.com/so/babat/603632

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com