ئایا سیستانی توانای راگرتنی باڵانسی هێزی هەیە؟

0

ئەسعەد مورادی

ناكۆكی تائیفی و بەتایبەت ناكۆكی مەزهەبی لە عێراق، یەكێك بووە لە سیما دیارەكان، هەربۆیە كابینەی كازمی و ماوەی حكومەتدارییەكەی بەدەر نییە لەو ناكۆكییە ریشە قوڵە مێژوییە. هەرجارە و مەترسی پێکدادان و تەقینەوە بەهێزەکان شیمانە دەکرێ. بەڵام واقع شتێکی دیکەیە.

لەلایەکی دیکەوە راگرتنی باڵانسی هێز تەنیا فاکتەری نێوخۆیی نییە و بەڵکو فاکتەری دەرەکی زۆر رۆڵ دەبینێت. بەدەر لەوە عێراق لەو وڵاتانەیە کە فاکتەری دەرەکی رۆڵی زیاترە لە فاکتەرە نێوخۆییەکان.

ئەوەی دەتوانێت ئەم پایەکانی دەوڵەت بەهێز بكات كازمی نییە، بەتەنها بەڵكو عەلی سیستانیە، كە ئێستا بەهۆی نەخۆشیەوە ئەگەری مردنی زۆرە.

كازمیى له‌نێوان دوو بژارده‌دایه‌ كه‌ هیچیان باش نین، یاخود ده‌بێت وه‌ك ئه‌وه‌ى له‌ رابردوو گوزە‌راوه‌ دۆخى عێراق لە چنگى ئێران و ئه‌مریكییه‌كاندا ئیداره‌ بدات، یاخود له‌سه‌ر ئه‌م هه‌نگاوانه‌ى بۆ سنوردارکردنی گروپەکان به‌رده‌وام بێت و عێراق جارێكى دیكه‌ ببێته‌وه‌ گۆڕه‌پانى شه‌ڕى ناوخۆیى و ته‌قینه‌وه‌، دۆخێك كه‌ برینه‌كانى عێراق تا ئاستى داڕوخان ده‌بات و چه‌ند ده‌یه‌ى دیكه‌ وڵاته‌كه‌ ده‌باته‌ دواوه‌. ئیداره‌دانى عێراق بێ ره‌چاوكردنى خواستى دوولایه‌نى دوو نه‌یارى سه‌رسه‌ختى وه‌ك تاران و واشنتن، نزیك له‌ مه‌حاڵه‌. 

دەشێ‌ ئێستا یەكێك لە دەرفەتەكانی بەردەم مستەفا كازمی كشانەوەی تاكتیكی چەند هەنگاوێكی ئێران بێت لە عێراق لەرووی سیاسییەوە چونكە لەدوای كوژرانی قاسم سولەیمانی، ئێران بەشێوەیەكی تاكتیكی لە عێراق لەرووی سیاسییەوە چەند هەنگاوێك كشاوەتەوە و دەیەوێت كارتەكانی دەستی بەپێی بارودۆخە گۆڕاوەكان رێكبخاتەوە.

بەپێی راپۆرتێك كە رۆژنامەی ئیندیپێندنتی لەندەنی بڵاویكردەوە، لە سەردانێكی نهێنیدا بۆ عێراق، بەشێك لە سەركردە شیعەكان كە لەگەڵ ئیسماعیل قائانی جێگرەوەی قاسم سلەیمانی كۆبوونەتەوە، بەڵام ئەو سەركردە شیعانە بوونەتە مایەی نائومێدی تاران، چونكە داواكارییەكانیان هەمووی لە بەرژەوەندی خۆیان بووە نەك لە بەرژەوەندی ئێران، بۆ نمونە هەندێك لە سەركردەكان داوای گرەنتی پاراستنی ژیان و بەرژەوەندییەكانی خۆیانیان لە قائانی كردووە و هەندێكیشیان هەوڵیانداوە وا نیشان بدەن، كە دەتوانن ببنە بەدیلی عادل عەبدولمەهدی بۆ پۆستی سەرۆك وەزیران و داوای پشتیوانییان لە ئێران كردووە.

ئێران بە روونی هەستی بەو بۆشاییە كردووە، كە لەدوای قاسم سلەیمانی لە عێراق دروستبووە و بە نیگەرانییەوە تا ئێستا چاودێری دەكات و بۆشاییەكەش تادێت زیاتر دەبێت، هەر ئەم پێشهاتانەش وایان لە ئێران كرد، كە رێگەبدات كازمی بگات بە پۆستی سەرۆك وەزیران و ناچاركردنی ئەم گروپە شیعییانە بۆ پابەندبوون بە كازمییەوە كە بەبڕوای هەندێك ئەوە گەڕانەوەی هەنگاوێكە بۆ دواوە لەلایەن ئێرانەوە بەڵام بەشێوەیەكی تاكتیكی، تا دەرفەتی هەبێت جارێكی دیكە كارتەكانی دەستی لە عێراق رێكبخاتەوە بەجۆرێك لەگەڵ بارودۆخی ئێستای عێراقدا بگونجێت و سەرەتایەكی نوێ‌ دەستپێبكات لەدوای ئەو رووداوەی بەسەر قاسم سلەیمانی هێنرا.

باڵانسی هێز بەدەستی کێیە(١)

مردنی سیستانی لەم دۆخەی ئێستای عێراقدا كارەساتێكی گەورەتر لە داعش دەخوڵقێنێت و عێراق دەكەوێتە ئاژاوەی سیاسی و پێكدادانی چەكداری ناوخۆییەوە كە ناوچەكە دەكات بە گۆڕەپانی شەڕ و پێكادان. چونكە ئەوەی ئێستا باڵانسی هێزی ڕاگرتووە و كۆنترۆڵی تەقینەوەی لە دەستدایە سیستانییە، لەلایەكی دیكەوە سیستانی دیواری بەرگرییە لەوەی ئێران سیستەمی ویلایەتی فەقهیی خۆی لە عێراق بسەپێنت.

جگە لەوەی دەیان مەرجەعی سیاسی و ئاینی شیعە چاویان لە كورسی سیستانیە، لە دیارترینیان موقتەدا سەدرە، چونكە كورسی سیستانی كورسی حوكمڕانی ڕاستەقینەی عێراقە.

لە ئێستادا سیاسەتی نەرم باشترین چارەسەرە تا ئەوكاتەی پایەی سوپا و هەواڵگری و دژەتیرۆر و دەسەڵاتی دادوەری دەبن بە پایەی ڕاگری عێراق و ئەوكات ئەم هێزانە خۆیان هەڵدێن( جگەلە سەدر چونكە سەدر لێزانە و توانای خۆگونجاندنی لەگەڵ باروودۆخی جیاواز دا هەیە و پیگەی جەماوەری عەقائیدیە و زۆر قوڵە).
هەر بۆیە ئەمەریكا و كازمی لەوە تێگەشتوون كە پێویستە دەست و برد بكرێت لە سەقامگیركردن و بە دامەزراوەیكردنی عێراق پێش مەرگی سیستانی، بەڵام سیستانی ڕۆژی ٢٠٢٠/٧/٢ لەنامەیەكدا بۆ كازمی هۆشداری داوە لەوەی نابێت ڕێگەبدات خوێن بڕێژرێت و دەبێت هێمنانە عێراق بگەیەنێتە كەناری ئارامی و هاوسەنگی لەنێوان نفوزی ئێران. و ئەمەریكا ڕابگرێت، چونكە گۆڕینی دۆخەكە ئارامی و پشوو درێژی پێوویستە.

ناوەندی لێكۆڵینەوەی جیمس تاون و ناوەندی لێكۆڵینەوەی ئیمارات ڕۆژی ٢٠٢٠/٧/٣، ڕاپۆرتێكیان بۆ وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا ئامادەكردووە لە سەر جوڵەكانی دەوڵەتی قوڵی عێراق بۆ لادانی كازمی كە بۆ ئەمەش دەیانەوێت چەكی میلیشیاكان بۆ دژایەتی كازمی و ئەمەریكا بەكار بهێنن هاوشیوەی ساڵانی ٢٠٠٤-٢٠٠٧، بەڵام لە چوار چێوەیەكی سنوردار تردا.

لە ڕاپۆرتەكەدا ئاماژە بە مەترسی فشاركردن لەكازمی كراوە بۆ خێراكردنی گۆڕانكارییەكان، چونكە ئەمە بەریەکكەوتنی ڕاستەوخۆی كازمی و میلیشیا ئیرانییەكانی لێدەكەوێتەوە و دۆخی عێراق ئاڵۆز دەكات و ئێران جارێكی تر كۆنترۆڵی ناوەندی بڕیاڕ و دەسەڵاتی عێراق دەكات.

بۆیە پیشنیار كراوە كازمی سیاسەتی (داخوران و بنكۆڵكردن لە بری داڕمان) بگرێتە بەر، تاكتیكی شۆكی بەردەوام و چەكی كاریزمای ڕاگەیاندن بەكار بهێنێت بە جۆرێك هەفتانە گۆرانكاری بكرێت بێ وەستان و چەكی ترساندنی ڕاگەیاندن و شۆكی كاریزمابوون بەكار بهینێت.

موحسن عوسمان، ئەندامی خولی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێڕاق، بە نوچەی راگەیاند: لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست مەسەلەی مەرجەع یان پیرۆزییەکان، تەنیا بەستراوە نییە بە کەسەێک؛ کە پێعەمبەرەکان، شێخەکان مردن، کە ئەوانە پیرۆزییەک یان پەیکەرێکان بۆ خۆیان دروست کردووە، لە دوای سیستانیش کەسێ ئەو بۆشاییە پڕ دەکاتەوە چونکە زەمینە سازی بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە هەیە.

موحسن عوسمان دەڵێت، لە ئێستا دا کێشەیەکی قووڵ لە ناو شیعەدا هەیە، کە کۆمەڵێک گروپی لەیەک جیان و بەشێکیان لە بەرەی ئێرانن و بەشێکی دیکەیان سوننەن و هەندێکی دیکەش لەگەڵ کوردە، لەبەر ئەوە پەرت و بڵاوییەکی هێگجار گەورە لە ناو شیعەدا هەیە و ئەو حکومڕانییەی شیعە لە عێڕاق دەیکات، هیچی بۆ خەڵک نەکردووە لە مەسەلە خزمەتگوزاری، بۆیە لە بنەڕەتدا خەڵک دژی حکومڕانی شیعەن.

ئەو پەرلەمانتارە پێیوایە، سیکۆلاریزم لە شەقامی عێڕاقی لە ناو شیعەکان بەهێز بووە، چونکە هیچ دەسەڵاتێکی عێراقی بەو شێوە خراپەی ئەو سالانەی دوایی حکومیان نەکردووە.

لەبارەی مەترسی پێکدادان دوای مردنی سیستانی، موحسن عوسمان دەڵێت ”پێکدادان، هەبوونی سیستانی و نەبوونی بەستراوەتەوە بە ناکۆکیەکان نێوان ئێران و ئەمریکا، کە تا چەند لە پشت پەردە هەماهەنگ یان ناکۆکن لەسەر ئەوە دەوەستێت”.

گوتیشی، لەمێژە پڕوپاگەندایەکە هەیە، کە سیستانی مردووە؛ کەس تاکو ئێستا نەیبینیوە و هەموو بەڕێگای کەسێک کە نوێنەری ئەوە قسە و روونکردنەوەکان دەدرێت بەناوی ئەوەوە.

سەرچاوەکان:

١_ http://diplomaticmagazine.net/politics/3269

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com