گه‌نده‌ڵی عێراق ده‌روخێنێ یان خۆپیشاندان؟

0

نوچه‌

گەنجانی بێکار و توڕەی عێراق، خوازیاری رووخاندنی حکومەتی عێراقن، کە خۆی لە خۆپیشاندانەکانی بەغدا و نەجەف و کەربەلا و دیوانیە و بەسرە و ناسریە دەبینێتەوە. ئەم گەنجانە کە هەمووی تەمەنیان لە جەنگ و قەیران و تیرۆر و بێ بەشی تێپەڕکردووە، ده‌نگیان بە ڕای گشتی و وڵاتانی جیهانیش گه‌یاند.

عێراقییەکان، لە نیسانی ٢٠٠٣ەوە، کە رژێمی سەدام حوسێن کۆتایی پێھات، چاوەڕوانی باشبوونی رەوشی ئابووریی وڵاتەکەیان دەکرد، گێڕانەوەی ھەموو داھاتەکانی نەوت بۆ گەنجینەی دەوڵەت، بازاڕی ئابووری، زیادبوونی ھەلی کار دیارترین ئەو دنانە بوون کە چاوییان لێ بوو.

گه‌نده‌ڵی

گەندەڵی بە خراپترین دیاردەیەک دادەنرێت، کە زۆر جار دەگاتە ئاستی فەرمانبەرانی ئاسایی و نەبوونی رێوشوێنی گونجاو بۆ بەرنگاربوونەوەی، ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ دیاردەکە تەواو تەشەنە بسەنێت و چەندین ئیمپراتۆرییەتی گەورەی لێ دروست بکرێت و حزبەکانی دەسەڵاتیش پشکی شێریان بەردەکەوێت و بێده‌نگی لێبكه‌ن.

زیانه‌كانی گه‌نده‌ڵی له‌ عێراق (١)

ساڵی ٢٠١٥ ئەو کات کە سەرۆکوەزیرانی ئێستای عێراق، عادل عەبدولمەھدی ئەو وەزارەتەی بەدەستەوە بوو، کە زۆرترینی داھاتەکانی عێراقی لێوە وەدەست دێت (وەزارەتی نەوت)، رایگەیاند، لە ساڵی ٢٠٠٣ تاوەکو ٢٠١٥، واتە لە میانی ١٢ ساڵدا، عێراق ٤٥٠ ملیار دۆلاری بە ھۆی گەندەڵییەوە لەکیس چووە.

بەشێک لە دەزگا چاودێرییەکانی عێراق، خۆیان بەدەستی گەندەڵییەوە دەناڵێنن

دوای چوار ساڵ لەو لێدوانە رۆژنامەوانییەدا ئێستا بەشێکی عێراقییەکان لە بەغدا و چەند پارێزگایەکی دیکە بۆ داواکردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و نەھێشتنی گەندەڵی ھاتوونەتە سەر شەقامەکان و تا نووکەش بە ھۆی وەڵامدانەوەی خۆپیشاندەران بە تەقە و بەکارھێنانی فیشەک، زیاتر له‌ ٢٠٠ خۆپیشاندەران کوژران و زیاتر لە ١٢ ھەزار برینداریش ھەن.

سەرۆکی دامەزراوەی “نھرین” بۆ پاڵپشتیی شەفافییەت و دەستپاکی، موحەمەد رەحیم روبەیعی لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو لەوبارەیەوە رایدەگەیەنێت “ناتوانرێت بڕی ئەو پارەیەی کە بەھەدەردراوە یان بەگەندەڵی براون لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ەوە بزانرێت، چونکە دەروازەکانی گەندەڵی لە عێراق زۆرن، کەرتی نەوت، کەرتی بازرگانی، سەربازی، کەرتی گەیاندن، کە ئەوەی لێی بەگەندەڵی براوە دەگاتە ئاستی ھەموو ئەو نەوتە خاوەی لە عێراق دەرھێنراوە، گەندەڵی لە گرێبەستی گشتی لە باجەکان لە گومرک لە ھەموو شوێن ھەیە، ھەموو سیاسەتمەدارانی عێراق، ھەموو حزبەکان لە دەرەوەی عێراق پارەیان ھەیە و پارەکانیشیان زەبەلاحن”.

Image result for ‫الفساد نفط‬‎

ئەگەرچی ئامارێکی ورد لەبارەی قەبارەی گەندەڵییەوە نییە، بەڵام دەستەی دەستپاکی عێراق باس لە بەھەدەردانی زیاتر لە ٣٢٠ ملیار دۆلاری کردووە تاوەکو ساڵی ٢٠١٧، لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام لە راپۆرتی نێودەوڵەتی شەفافییەت، عێراق لە ریزبەندی گەندەڵترین وڵاتانی جیھان جێی گرتووە.

لە ٢٠١٧ لە کۆی ١٨٠ وڵات عێراق لە ریزبەندی ١٦٩دا بوو، ساڵی پێشتریشی واتە ٢٠١٦ عێراق چوارەم گەندەڵترین وڵاتی عەرەبی بوو لە دوای سۆماڵ، سوودان، لیبیا، لە ساڵی ٢٠١٨یش ریزبەندی ١٦٨مین وڵات بووە.

ئێستا لە بەغدا و ناوچەکانی دیکەی عێراق خۆپیشاندەران داوای نەھێشتنی گەندەڵی دەکەن، کە لە ٢٠٠٣ەوە تاوەکو ٢٠١٥ بوودجەی وڵاتەکەیان ٨٥٠ ملیار دۆلار بووە و زیاتر لە نیوەی بەپێی قسەکانی عەبدولمەھدی بەگەندەڵی بەھەدەر دراوە.

بوودجەی ساڵی ٢٠١٤ ھەمووی دزرا

سەبارەت بەنەبوونی رێککارەکان بۆ بەرنگاربوونەوەی گەندەڵی و شکستھێنانی ھەوڵەکان ڕوبەیعی دەڵێت “حکوومەتەکانی دوای ٢٠٠٣ نەیانتوانیوە گەندەڵی ڕابگرن، چونکە ھەموو حزبەکان بەدوای دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی گەندەڵییەوە بوون، ئێستا بارودۆخی عێراق جیاوازە، عێراق لە راپۆرتەکانی شەفافییەتی نێودەوڵەتی لە دواوەیە ئەوەش ھۆکاری زۆرە، چەندین یاسا ھەن کە عێراقی پێویستی بەوەیە پەسەندیان بکات، وەکو یاسای نەوت و غاز و یاسای مافی بەدەستھێنانی زانیاری و نەبوونی یاسای ئازادی رۆژنامەنووسی و چەندین یاسای دیکە”.

لەبارەی بوونی چەندین دەزگا و لایەنی پەیوەست بە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە عێراق و دیارنەبوونی کارەکانی ئەوان و کارنەکردنییان وەکو پێویست بۆ بەرنگاربوونەوەی گەندەڵی، موحەمەد رەحیم روبەیعی بە ئانادۆڵوی راگەیاند “لە راستییدا دیوانی چاودێری دارایی رۆڵی ھەیە لە بەرنگاربونەوەی گەندەڵی، بەڵام کێشەی دیکە زۆرن، عێراق بەتایبەت تاوەکو ئێستا ھیچ لە راپۆرتی وردبینی دارایی پەسەندنەکردووە، چونکە ھەموو خەڵکی عێراق دەزانن کە بوودجەی ساڵی ٢٠١٤ بەنموونە ھەمووی دزرا، بەداخەوە بەشێک لەوانەی لە دەستەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵین خۆیان گەندەڵن و دەستە چاودێرییەکان بەدەست گەندەڵی خۆیانەوە دەناڵێنن”.

سندوقی گەشەپێدانی عێراق، کە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە لایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دروستکرا و لە ساڵی ٢٠٠٩ بڕی ١٦٥ ملیار دۆلاری تیادابوو ئەویش گەندەڵیی زۆری تیاداکراوە، نزیکەی ٥٧ ملیار دۆلاری تیادا بزربووە.

بوودجەی گشتی عێراق، لە ساڵەکانی ٢٠٠٣ تاوەکو ٢٠١٩، واتە لەو ١٧ ساڵەدا نزیکەی ھەزار و ٢٧٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی دەبێت، کە بەمشێوەیە بوون:

– ساڵی ٢٠٠٣، ١٤ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٤، ١٨ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٥، ٢٦ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٦، ٣٤ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٧، ٤٢ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٨، ٧٠ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠٠٩، ٧٤ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٠، ٧٥ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١١، ٨٤ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٢، ١٠١ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٣، ١٢٠ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٤، ١٥٠ ملیار دۆلار.
-ساڵی ٢٠١٥، ١٠٥ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٦، ٩٥ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٧، ٦٧ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٨، ٨٨ ملیار دۆلار.
– ساڵی ٢٠١٩، ١١٢ ملیار دۆلار.

داهاتی مانگانەی عێراق 6 ملیار دۆلار کەمتر نەبووە (٢)

Image result for ‫الفساد نفط‬‎

بەگوێرەی چەند راپۆرتێک و بەدواداچوون، دەردەکەوێت لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا، داهاتی مانگانەی عێراق 6 ملیار دۆلار کەمتر نەبووە و مانگانەش زیاتر لە 3 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەناردە کردووە. هەروەها لە 9 ساڵدا داهاتی نەوت 717 ملیار دۆلار بووە و زۆر لەو داهاتەش بە گەندەڵی خەرج کراوە.

دامەزراوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ لێکۆڵینەوەی ئابووری، کە ناوەندەکەی لە لەندەنە، ئاشکرای کردووە، داهاتی هەناردەی نەوتی عێراق لە چارەکی سێیەمی ئەمساڵ بە بڕی 1 ملیار و 500 ملیۆن دۆلار دابەزیوە و گەیشتە 19 ملیار و 500 ملیۆن دۆلار، کە لە چاو ساڵی رابردوودا 3 ملیار و 700 ملیۆن دۆلار کەمی کردووە، سەرەڕای بەرزبوونەوەی قەبارەی هەناردە، پێدەچێ لەدوای 2016، بۆ یەکەم جار داهاتی نەوتی عێراق دابەزێ و بێتەخوار 80 ملیار دۆلار لە ساڵێکدا.

تێکڕای هەناردەی نەوتی عێراق، لە چارەکی سێیەمی ئەمساڵ ئاستێکی پێوانەیی تۆمار کردووە و گەیشتە 3 ملیۆن و 55 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، لەکاتێکدا تێکڕای هەناردەی نەوتی عێراق لە چارەکی سێیەمی ساڵی رابردوودا 3 ملیۆن 56 ملیۆن بەرمیل بوو لە رۆژێکدا.

بەپێی داتاکان، داهاتی هەناردەی نەوتی عێراق، لە سێ چارەکەکەی ئەمساڵدا بەشێوەیەکی بەرچاو جێگیر بووە و لەنزیک 20 ملیار دۆلار یاریی کردووە. لە مانگی ئابی ئەمساڵدا، هەناردەی نەوت گەیشتە ئاستێکی پێوانەیی، کە 4 ملیۆن و 75 هەزار بەرمیل بوو لە رۆژێکدا.

رۆژانە 300 هەزار بەرمیل نەوت لە بەسرە دەدزرێت

عاسم جیهاد، وته‌بێژى وه‌زاره‌تى نه‌وتى عیراق بڵاوی کرده‌وه‌، له‌ مانگى 9دا عێراق 103 ملیۆن و 10 هه‌زار و 306 به‌رمیل نه‌وتى خاوى فرۆشتووه‌، داهاته‌که‌یشى 6 ملیار و 89 ملیۆن و 244 هه‌زار دۆلار بووه‌، که‌ له‌ کێڵگه‌ نه‌وتییه‌کانى باشوور و ناوه‌ڕاستى عیراقه‌وه‌ نێردراون. هه‌روه‌ها 3 ملیۆن و 166 هه‌زار و 848 به‌رمیل نه‌وت له‌ که‌رکووکه‌وه‌ ره‌وانه‌ی به‌نده‌رى جه‌یهانى تورکی کراوه‌ و داهاته‌که‌ى 189 ملیۆن و 313 هه‌زار و 916 دۆلار بووه‌، هه‌روه‌ها 877 هه‌زار و 196 به‌رمیل له‌ کێڵگه‌ى گه‌یاره‌وه‌ هه‌نارده‌ کراوه‌، که‌ داهاته‌که‌ى 32 ملیۆن و 263 هه‌زار و 268 دۆلار بووه‌، بڕى نه‌وتى هه‌نارده‌کراویش بۆ ئوردن 221 هه‌زار و 977 به‌رمیل بووه‌ و داهاتى 10 ملیۆن و 381 هه‌زار و 864 دۆلاری هه‌بووه‌. نرخى یەک به‌رمیل نه‌وت 58 دۆلار و 92 سه‌نت بووه‌، نه‌وته‌که‌ی عێراقیش به‌ 44 کۆمپانیاى جیاوازى جیهانى فرۆشراوه‌.

بەگوێرەی داتاکانی وەزارەتی نەوتی عێراق، کۆی داهاتی عێراق لە ساڵی 2010 تاوەکوو کۆتایی 2019 لە هەناردەکردنی نەوت زیاتر لە 717 ملیار دۆلار بووە، بۆ ساڵی 2019 داهاتی نەوتی عێراق لە 80 ملیار دۆلار کەمتر دەبێ‌.

بەرزترین بەهای نەوتی هەناردەکراوی عێراق لە ساڵی 2012دا بوو، کە یەک بەرمیل نەوت بە 106 دۆلار فرۆشراوە، کەمترین بەهاش لە 2016دا بووە، کاتێک نرخی نەوت دابەزی بۆ 36 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.

بەپێی هەندێک راپۆرت، رۆژانە 300 هەزار بەرمیل نەوت لە بەسرە دەدزرێت، کە دەکاتە 20 ملیۆن دۆلاری رۆژانە و 7 ملیار دۆلاری ساڵانە.

بەپێی راپۆرتی ژمارە 2271ی دیوانی چاودێریی عێراق، کە لە 31ی 1ی 2017 دەرچووە، ئاماژە بەوە کراوە، بەهۆی یاریکردن بە ئامێری خوێندنەوەی نەوت، ساڵانە 100 ملیۆن دۆلار زیان بە سامانی گشتیی دەکەوێ.

حكومه‌ت له‌ به‌رگرییه‌وه‌ بۆ هێرش كردن (٣)

Image result for ‫المظاهرات في العراق‬‎

لەگەڵ ئەوەى خۆپیشاندەران و چاودێران، بەهۆى ئاڵۆزبونى بارودۆخى بەغدا و شارەکانى دیکە و زۆربونى ژمارەى قوربانییەکان چاوەڕێى دەست لەکارکێشانەوەی سەرۆک وەزیران بون، بەڵام عادل عەبدولمەهدى بە وتارێکى جیاواز دەرکەوتەوە و جەختى لە کۆنتڕۆڵکردنەوەى بارودۆخەکە و ئەنجامدانى چاکسازیى پێویست کردەوە.

هەرچەندە چەند رۆژێک پێشتر سەرکۆمارى عێراق بەرهەم ساڵح رایگەیاندبوو، کە سەرۆک وەزیران ئامادەیە دەستلەکاربکێشێتەوە، بەڵام وتەکانى عەبدولمەهدى کۆتایی بەهەموو چاوڕوانییەکان هێنا بۆ دەستلەکارکێشانەوەى ناوبراو.

لەگەڵ دروخستنەوەى گریمانەى دەستلەکارکێشانەوە لەئێستادا و بەپێى لێدوانەکانى چەند سەعاتی رابردو، وا دەردەکەوێت دەسەڵاتى ناوەندیى دەیەوێت لە حاڵەتى بەرگرییەوە بچیتە حاڵەتى هێرش بردنەوە.

سیاسەتى ناشیرینکردنى خۆپیشاندەران

لە لێدوانى بەرپرسانى حکومەتى عێراقى و سەکردەکانى حەشدى شەعبى ئەوە دەخوێنرێتەوە کە دەیانەوێت بە تۆمەت و ناوزڕاندن وێنەیەکى ناشرین لە خۆپیشاندەران بکێشن وەک ئامادە کارییەک بۆ پەلامار دانیان.

لیوا عەبدولکەریم خەڵەف، گوتەبێژ بەناوى عادل عەبدولمەهدى فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان لە لێدوانێکیدا بە سایتى ئیلاف رایگەیاندوە: سوتاندن و تێکدانێکى بە بەرنامە هەیە بۆ پایەکانى پردى کۆماریى “کە رێگاى گەیشتنە بەناوچەى سەوز”. دەشڵێت، خۆپیشاندەران لە رێگایاندا بۆ باڵیۆزخانەى ئێران بە شوشەى ئاگرین هێرشیان کردوەتە سەر هێزە ئەمنییەکان”.

لیوا خەڵەف هەڕەشە دەکات و دەڵێت: ئەگەر بارودۆخى سەر پردى کۆماری بەردەوام بێت ئەوا هێزە ئەمنییەکان بەشێوەیەکى دیکە مامەڵە لەگەڵ خۆپیشاندەراندا دەکەن، چونکە لەناو خۆپیشاندەراندا خەڵکى گێرەشێوێن هەیە و سروشتى ئاشتییانەى خۆپیشاندانەکانیان تێکداوە.

هاتنە پێشەوەى سەرکردەکانى حەشدى شەعبی

لەلایەکى دیکەوە، ئه‌بو مەهدى موهەندیس، سەرکردە لە حەشدى شەعبى روبەڕوبونەوەى خۆپیشاندەرانى بە ئەرکێکى نیشتیمانى ناوبرد و ئەوانى بە هەڵگیرساندنى فیتنە لە عێراق تۆمەتبارکرد.

مەهدى موهەندس، دەڵێت :”روبەڕوى هێزێکى وەک داعش بوینەتەوە بۆیە هەرکات پێویستى کرد ئەوا دەتوانین روبەڕوى خۆپیشاندەرانیش ببینەوە و ئەوەش ئەرکى ئێمەیە”.

لێدوانەکانى مەهدى موهەندیس بە پیشهاتێکى نوێ دادەنرێن لە ستراتیجى مامەڵە کردن لەگەڵ خۆپیشاندانەکان و ئەگەر حەشدى شەعبى بخزێنرێتە ناو دۆخەکەوە ئەوا دەرەنجامەکان مەترسیدار دەبن.

قەیس خەزعەلى سەرۆکى عەسائیبى ئەهلى حەق چەندین لایەنى ناوخۆیی و دەرەکى بە جوڵاندنى خۆپیشاندانەکان تۆمەتبار کردو رایگەیاند: لە سێ سەرۆکایەتیەکەى عێراق، یەکێکیان لە رێکخستنى خۆپیشاندانەکانەوە تێوەگلاوە.

بەپێى چەند سەرچاوەیەک، قاسم سولەیمانى کەسایەتى دیارى ئێرانى کە دەسەڵاتێکى زۆرى لەناو سەرکردەکانى حەشدى شەعبیدا هەیە رایگەیاندوە: ئەگەر پێویست بکات ئەوان دەتوانن کۆتایی بە خۆپیشاندانەکان بهێنن، لە ئێران ئەزمونیان لەگەڵ ئەو جۆرە حاڵەتانە هەیە.

بە خوێندنەوەى چاودێران سیاسەتى دەسەڵاتدارانى عێراق بەرەو ئەوە دەچن، کە بەتوندتر رووبەڕووى خۆپیشاندانەکان ببنەوە و کۆتایی پێبهێنن.

نەدۆزینەوەی سەرەداوی خۆپیشاندانەكان لەناو عێراقدا، وای كردوە مامەڵەكردن لە گەڵیدا قورس بێت، هەر ئەمەش وای كردوە كە ئەمەریكاییەكان بە رێكخستنی تۆمەتبار بكرێن.

خۆپیشاندانەكان هەر كەسی لە پشتەوە بێت ئەمە لەو راستییە كەم ناكاتەوە كە فاكتەرە سیاسی و ئیداریی كۆمەڵایەتییەكان بەشی ئەوەندە زۆرن  خەڵكی عێراق توڕە بكەن و خۆپیشاندان دروستبكەن، لەپێشیانەوە ئەو گەندەڵییە بەربڵاوەی كە سەرجەم دام و دەزگاكانی عێراقی گرتۆتەوە.

خۆپیشاندەران: كۆی دەسەڵاتدارانی عێراق، گەندەڵ و وڵات فرۆشن

سەبارەت بە قوربانییەكان زانیاری جیاواز هەیە، بەشێوەیەک كۆمسیۆنی باڵای مافەكانی مرۆڤ لە دوا ئاماردا ئاماژەی بە كوژرانی (260) كوژراو و نزیكەی (پێنج) هەزار بریندار كرد، بەڵام رۆژانە ئەم ژمارەیە لە هەڵكشاندایە و هەندێك سەرچاوە باس لە كوژرانی نزیكەی (300) كەس و بریندار بونی نزیكەی (11)هەزار كەس دەكەن.

 دۆخ لە بەرژەوەندی خۆپیشاندەرانه‌

رەوتی روداوەكان ئەوە نیشاندەدەن كە دۆخەكە لە بەرژەوەندی خۆپیشاندەران بەرەوپێشەوە دەچێت و سەرەڕای هەوڵی زۆری ئەمنی و سیاسی بۆ كۆتاییهێنان بە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیەکان، بەڵام تا دێت ژمارەی خۆپیشاندەران زیاد دەكات و هەر دوێنێش یەكێك لە بەربەستەكانی رێگای گەیشتن بە ناوچەی سەوز، لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە كۆنتڕۆڵكرا و هەزاران کەس لەسەر شەقام و گۆڕەپانى تەحریر دەمێننەوە.

ئەگەرچی خۆپیشاندەران داوای دەستلەكاركێشانەوەی كابینەكەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران دەكەن، بەڵام بە دروشم و توڕەیی خۆپیشاندەراندا دیارە كە خەونی خۆپیشاندەران تەنها رۆیشتنی عەبدولمەهدی نییە، بەڵكو ئەوان لە كۆی دەسەڵاتدارانی عێراق توڕەن و بە “گەندەڵ و وڵات فرۆش” وەسفیان دەكەن.

ناعەدالەتی و نەبونی خزمەتگوزاری و پشكپشكێنەی حزبیی و بێ كاری هەزاران گەنج، لە پێشەوەی ئەو هۆكارە بابەتیانەن كە توڕەیی و خۆپیشاندانی لە عێراقدا دروستكردوە.

Image result for ‫الفساد في العراق‬‎

هۆکارەکانی سەرهەڵدانی خۆپیشاندان له‌ عێراق(٤)

١-  بێکاری گەنجەکان بە تایبەت  ئەو توێژەی کە دەرچووی خوێندنگا و زانکۆکانن. بە پێی ئاماری فەرمی بانکی جیهانی نزیکەی ٢٥%ی لاوانی عێراقی بێکارن و دەرەتانی پێکهێنانی ژیانێکی ئاساییان نییە.

٢ –گەندەڵی بەربڵاوی دەسەڵات بەدەستان. بە گوێرەی ئامارە فەرمییەکان تەنها لە ماوەی ١٦ ساڵی ڕابردوو  نزیکەی ٤٠٠ ملیار دۆلار پارە و سامانی ئەم ڵاتە دزراوە.

٣ – ناکارامەیی ئیدارەی عێراق بۆ پێدانی خزموتگەزاری و فەراهەم کردنی پێداویستی ڕۆژانەی خەڵک، وەک ئاو و کارەبا و دەرمان و …

٤ – نەبوونی شەرعیەتی کاربەدەست و حوکمدار و ئێلیتی سیاسیی و هەروەها حزب و ڕێکخراوی سیاسیی لەم وڵاتە، بە شێوەیەک کە خەڵکی متمانەیان بە هیچ لایەنیک نەماوە.

٥ –کورتێنانی بودجە، تەنها  کورتهێنانی بودجەی ئەمساڵ واتە ساڵی ٢٠١٩،نزیکەی ١٨ ملیار دۆلار مەزندە دەکرێت.بە پێی بەراوردەکان، پێشبینی دەکرێت بودجەی ساڵی ئایندە بە رێژەیەکی زیاتر کورت بێنی.

٦ – بە هۆکاری سیاسیی و ئیداری و ئابووری، خەڵک چاوەڕوانییان لە حکوومەت ئەوەیە کە هەلی کاریان بۆ فەراهەم بکات، بەڵام دەوڵەت نە تەنها توانای وەڵامدانەوەی بەم داخوازیانە نییە، تەنانەت نەیتوانیوە یارمەتی بە گەشەی ئابووری و وەبەرهێنانی کەرتی تایبەتیش بکات.

٧ – ڕواڵەتی بوونی دیموکراسی و دەنگی خەڵک لەم وڵاتە. ئەگەر چی حکوومەتێکی بنکە فراوان هەژمار دەکرێت، بەڵام سەرجەم ئەو لایەنانەی کە لە دەسەڵات و حکوومەت بەشدارین بەشێکن لە سیستمی گەندەڵ و ناکارامە کە بە شێوەی پشک پشکێنە خۆی دەبینێتەوە، ئێستا شتێک بە ناو ئۆپۆزسیۆنی یەکگرتوو و یەکدەنگ بوونی نییە، کە توانای پێکهێنانی حکومەت و بەدیل  وچارەسەری هەبێت.لە سەر یەک بە تێکڕایان لای خەڵکی عێراق بێزراو- و ناکارامە دێنەر بەرچاو.

دەسەڵاتداران له‌بەردەم دووڕیان

بەرفراوان بوونی خۆپیشاندانەكان دەسەڵاتدارانی عێراق خستۆتە بەردەم دووڕیان

ریگای یەكەم: لانی كەم دەبێت حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی هەڵبوە شێننەوە كە ئەمەش دژی خواستی ئێران و بەشێكی زۆر لە هێزە سیاسیە شیعەكانە. لەكاتێكدا ئەمە كەمترین داوای خۆپیشاندەرانە.

ریگای دوەم: دەبێت بە توندوتیژییەكی زیاترەوە روبەڕوی خۆپیشاندەران ببنەوە ئەمەش ناوبانگی دەسەڵاتی عێراق كە بانگەشەی دیموكراسی بون دەكات دەخاتە ژێر پرسیارەوە و لەوانەشە وڵات بەرەو جەنگی ناوخۆ ببیات.

لێره‌ چه‌ند پرسیاردێته‌ كایه‌وه‌، ئایا حكومه‌تی عێراق په‌نا بۆ چ رێگه‌یه‌ك ده‌بات؟ ئایا داخوازییه‌كانی خۆپیشانده‌ران چی لێدێت؟ ئایا حكومه‌تی عێراق پشت گه‌نده‌ڵه‌كان ده‌گرێ یان سوود له‌ ده‌نگی شه‌قام بۆ دژایه‌تی گه‌نده‌ڵكاران ده‌گرێت؟

سه‌چاوه‌كان

١_ https://www.aa.com.tr/ks/AA-/1603754

٢_ http://www.basnews.com/index.php/so/reports/559077

٣_ https://www.sbeiy.com/Details.aspx?jimare=18434\

٤_ http://www.nuche.net/?p=146005

Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com