رۆڵی میلیشیاكانی عێراق لە شەڕی ئیسرائیل و حەماس چییە؟
نوچهنێت
پەیامەكە رۆشن بوو: لە ماوەی هەفتەی رابردوو كە مووشەك و درۆنەكان ئاراستەی بنكەكانی ئەمریكا لە عێراق و سووریا دەكران، ئەمە مانای ئەوە بوو ئەندامانی میلیشیاكانی عێراق و یاخیبووە حوسییەكان لە یەمەن، لە پاڵپشتی بێ مەرجی ئەمریكا بۆ ئیسرائیل رازی نیین. وەزارەتی بەرگری ئەمریكا گوتی، رۆژی پێنجشەممە 26ی تشرینی یەكەمی 2023 سوپای ئەمریكا چەند زەبرێكی لە دوو پێگە داوە لە رۆژهەڵاتی سووریا كە لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێرانە و میلیشیاكانی بەكاردەهێنران. ئەمەش وەك وەڵامێك بۆ ئەو هێرشانەی دەكرانە سەر هێزەكانی ئەمریكا. لوید ئۆستن وەزیری بەرگری ئەمریكا لە راگەیێندراوێكدا دەڵێ، "ئەو لێدانە وردانە بۆ بەرگریكردنە لە خۆ، وەڵامی زنجیرەیەك هێرشی بەردەوام و سەرنەكەوتووە كە زۆربەیان دەكرێنە سەر ئەمریكییەكان لە عێراق و سووریا، لەلایەن ئەو میلیشیایانەی لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرێن و هێرشەكانیش لە 17ی تشرینی یەكەمەوە دەستیان پێكردووە".
جێبەجێكردنی ئەو زەبرانە بە فەرمانی سەرۆك جۆ بایدن بووە، ئۆستن لە راگەیێندراوەكەی دەڵێ، "ئەو هێرشانەی لەلایەن ئێرانەوە لە دژی هێزەكانی ئەمریكا پاڵپشتی دەكرێن، قبووڵكراو نین و دەبێت بوەستێنرێن. ئەگەرهاتوو بریكارەكانی ئێران لە هێرشەكانیان دژ بە هێزەكانی ئەمریكا بەردەوام بن، ئەوا ئێمە دوودڵ نابین لەوەی رێكاری زیاتر بگرینەبەر بۆ پاراستنی گەلەكەمان".
لەو كاتەی كە بزووتنەوەی حەماسی ئیسلامی لە حەوتی ئەم مانگەوە هێرشی كردووەتە سەر ئیسرائیل، سوپای ئیسرائیلی دەستی كردووە بە بۆردومانكردنی كەرتی غەزە كە پڕە لە دانیشتووان، سەرەڕای ئەمەش رێگری لە چوونەژوورەوەی خۆراك و ئاو و سووتەمەنی و پێداویستی پزیشكی بۆ كەرتی غەزە دەكات. ئەمەش بارەكەی قوڕس كردووە، چونكە غەزە لە ساڵی 2007 وە لەژێر ئابڵۆقەی ئیسرائیلە و داهاتی سنووردار كراوە و رێگری لە زۆربەی خەڵك دەكرێت، ناوچەكە جێبهێڵن.
حكومەتی ئیسرائیلی دەڵی زیاتر لە هەزار و 400 كەس لە هێرشەكانی حەماس كوژراون. زیاتر لە حەوت هەزار كەسیش بە هۆی بۆردومانی تۆڵەكردنەوەی ئیسرائیل كوژراون. ئەمە بەگوێرەی دەسەڵاتی تەندروستی سەربە حەماس. بەڵام نەتوانراوە بە شێوەیەكی بێلایەنانە وردبینی لەو ژمارەیە بكرێت، بەڵام ژمارەكە بەردەوام لە بەرزبوونەوەدایە لەگەڵ بەردەوامبوونی بۆردومانەكان و ئابڵۆقەی ئیسرائیل. بزووتنەوەی حەماس كە بزووتنەوەیەكی چەكداری ئیسلامی فەڵەستینیە، لە لایەن ئەڵمانیا و یەكێتی ئەوروپا و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و چەندان وڵاتی تر بە رێكخراوێكی تیرۆریستی دانراوە.
هەڵوێستی میلیشیاكانی عێراق و یەمەن؟
میلشیاكانی عێراق و یەمەن كە خۆیان بە هاوپەیمانی حەماس دەزانن، سەلیقەیان شڵەژاوە. شرۆڤەكارانی سیاسی لە دامەزراوەی توێژینەوەی " The Century Foundation" كە نووسینگەكەی لە ئەمریكایە لە سەرنجێكدا كە لە 16ی تشرینی یەكەم بڵاویكردووەتەوە دەڵێ، "دەستوەردانی فراوانی ئیسرائیل لە غەزە، هەڕەشەیە بۆ گرژیی زیاتر لەلایەن هاوپەیمانانی حەماس ئەوانەی خۆیان بە میحوەری مقاوەمە دەناسێنن و ئەمەش هاوپەیمانێكی هەرێمایەتییە ئێران بەڕێوەی دەبات حزبوڵای لبنانی و تەواوی میلیشیاكانی عێراق و بزووتنەوەی حوسییەكانی یەمەن لەخۆ دەگرێت".
بزووتنەوەی حەماس كە هێرشی توندی كردووەتە سەر ئیسرائیل، كەرتی غەزە بەڕێوە دەبات، لەلایەن یەكێتی ئەوروپا و وڵاتانی تر لەوانە ئەڵمانیا و ئەمریكا و بەریتانیا بە گرووپێكی تیرۆریستی دادەنرێت. حزبوڵای لبنانی كە میلیشیایەكی گەورەیە و حزبێكی سیاسی هەیە بارەگاكەی لە لبنانە، لەلایەن چەندان وڵاتەوە بە رێكخراوێكی تیرۆریستی دادەنرێت. لەوانە ئەمریكا و وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا و بەریتانیا و زۆرینەی وڵاتانی ئەندام لە كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی. لەوانە ئەڵمانیا لە ساڵی 2020 وە چالاكی حزبوڵای وەك رێكخراوێكی تیرۆریستی لەسەر خاكەكەی قەدەغە كردووە.
لە عێراق لە دوای 2014 میلیشیاكانی سەربە ئێران دەركەوتن، كاتێك دانیشتووانی ئەو وڵاتە بۆ بەرەنگاربوونەوەی رێكخراوی تیرۆریستی داعش خۆبەخشانە چەكیان هەڵگرت، بۆیە بە هێزەكانی حەشدی شەعبی دەناسرێت، ئایدۆلۆژیای هێزەكانی حەشدی شەعبی لە یەكتر جیاوازن، هەندێكیان ئێستا باڵای سیاسیان لە پەرلەمان هەیە، هەندێكی تریان لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی مادی و تەكتیكی دەكرێن.
سەبارەت بە جووڵانەوەی حوسییەكان، ئەوان لە ساڵی 2014 وە جەنگێكی ناوخۆیی لەگەڵ حكومەتی فەرمی یەمەنی بەڕێوەدەبەن، جەنگەكە بەشێكی وەك كاردانەوەیەك بوو، لەبەرانبەر زیادبوونی هەژموونی سعوودیە لە یەمەن، حوسییەكانیش لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرێن.
دوو سەركردایەتی گەورەی میلیشیاكان لە عێراق دژایەتی خۆیان لە رووداوەكانی غەزە راگەیاندووە، لەوانە هادی عامری سەرۆكی رێكخراوی بەدر لە لێدوانێك دوو رۆژ دوای هێرشەكەی حەماس دەڵێ، "ئەگەر ئەمریكا راستەوخۆ هاتە ناو ئەو شەڕە، ئەوا ئێمە ئەمریكییەكان وەك ئامانجی راوە دەپێكین". جەعفەر حوسێن گوتەبێژی میلیشیای كەتائیبی حزبوڵا لە تیلگرام لە 18ی ئەم مانگە دەڵێ، "ئەمریكییەكان هاوبەشی سەرەكی كوشتاری خەڵكی غەزەن، بۆیە لەسەریانە ئەنجامەكەی لە ئەستۆ بگرن، رێبەری حوسیەكانیش لە یەمەن لێدوانێكی هاوشێوەی هەیە.
لێكەوتەكانی بۆردومانی نەخۆشخانەی مەعمەدانی
بەر لە هەڵگیرسانی شەڕی ئێستا، كاری دوژمنكارانەی نێوان ئەمریكا و میلیشیاكانی عێراق وەستابوو، بەر لەوە میلیشیاكان گوایە دەیانەوێ ئەمریكا لە عێراق بچێتە دەرەوە، بۆیە چەندان جار بە مووشەك هێرشیان كردە سەر بنكەكانی ئەمریكا. بەڵام لە دوای بۆردومانی نەخۆشخانەی مەعمەدانی لە 17ی تشرینی یەكەم، سەرلەنوێ دەست بەو هێرشانە كرایەوە. تا ئێستا میلیشیاكان بەرپرسیارێتی خۆیان لە 11 هێرش راگەیاندووە كە بە مووشەك و درۆن كراونەتە سەر بنكەكانی ئەمریكا لە عێراق و سووریا. لە ئەنجامی یەكێك لەو هێرشانە سەربازێك بە هۆی جەڵتەی دڵەوە مردووە، چەندانی تر بە سووكی برینداربوون و دواتر گەڕاونەتەوە سەر خزمەتی سەربازییان.
هەر لە عێراق میدیا لۆكاڵییەكان باسیان لە بوونی جووڵەیەكی سەربازی كردووە لە چیای شنگال، ئەمەش خاڵێكی بەرزە كە لە ساڵی 1991 لەو شوێنە لەلایەن دیكتاتۆری عێراق چەند مووشەكێك ئاراستەی ئیسرائیل كراوە. هەروەها باس لەوە دەكرێن بەرپرسانی باڵای میلیشیاكانی عێراق لە لبنان و سووریا بینراون، كە ئەم دوو وڵاتە لە رووی جوگرافییەوە زۆر لە عێراق و یەمەن لە ئیسرائیل نزیكترن.
لە پشووی كۆتایی هەفتە تێكشكێنەری دەریایی ئەمریكی "یو ئێس ئێس كارنی" توانی سێ مووشەك و چەندان درۆن لە دەریای سوور تێكبشكێنێ، كە لەلایەن حوسییەكانەوە هەڵدرابوون، هەرچەندە سوپای ئەمریكا گوتی ئامانجی ئەو هێرشانە روون نەبوون.
شارەزایان دەڵێن ئەگەری تێوەگلانی خودی ئێران لە شەڕەكە زۆر لاوازە، بەڵام بریكارەكانی وەك حەماس و حزبوڵا و میلیشیاكانی عێراق و یەمەن وەها هەڵسوكەوت دەكەن بێ ئەوەی تەنگژەیەكی دەستبەجێی نێودەوڵەتی بوروژێنن. توێژەران لە پەیمانگەی واشنتن لە 20ی ئەم مانگە باس لەوە دەكەن، ژمارەیەك لە میلیشیاكانی عێراق رێكخراوێكی فراوانی نوێیان بەناوی "مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق" پێكهێناوە. توێژەران لە راپۆرتەكەیان دەڵێن، "بە تێڕوانین لە تەنگژەی غەزە و ئەگەری فراوانبوونی شەڕەكە لەسەر ئاستی هەرێمەكە، ئەو میلیشیایانەی لەلایەن ئێرانەوە هاوكاری دەكرێن، دەیانەوێ یەكێتی خۆیان دەربخەن وەك تاكە براندی بازرگانی دەربكەون، ئەمەش بەلای ئەوانەوە وەك راگەیاندنی ئەركی خۆیانە".
قەبارەی هەڕەشەكان چەندە؟
تا ئێستا روون نییە ئاخۆ زیادبوونی هێرشەكان بۆ سەر بنكەكانی ئەمریكا لە عێراق و سووریا تەنیا دەنگی راكێشانی چەكە یان نا. جۆن كێربی گوتەبێژی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، ئەمریكا دەزانێ ئێران لەپشت ئەو هێرشیانەیە كە بریكارەكانی جێبەجێی دەكەن، كێربی دەڵێ، "دەزانین ئێران لە نزیكەوە چاودێری ئەو رووداوانە دەكات، لە هەندێك حاڵەتدا، بە شێوەیەكی كارا ئاسانكاری بۆ ئەو هێرشانە دەكات و هانی ئەوانە دەدات كە ئارەزوو دەكەن ململانێیەكە وەك هەلێك بۆ بەرژوەندی خۆیان و بەرژوەندی ئێران بقۆزنەوە".
كەچی ئێران بەرپرسیارێتی خۆی لەو هێرشانە رەتدەكاتەوە و دەڵێ ئەو میلیشیایانە بە شێوەیەكی سەربەخۆ هەڵسوكەوتیان كردووە.
حەمزە حەداد لە پرۆگرامی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقیا لە ئەنجومەنی ئەوروپی بۆ پەیوەندییەكانی دەرەوە باس لەوە دەكات ئێستا دەكرێت هێرشی درۆنەكان و بەشداربوونی سەركردە میلیشیاكان بە شێوەیەكی رۆشن لە كۆبوونەوەكانی لبنان وەك هەڵوێستی تاكەكەسی سەیر بكەین. بەڵام كاتی ئەوەش هاتووە بۆ ئەوەی سیاسەتی دروست و دانبەخۆداگرتن پەیڕەو بكرێت.
حەداد باس لەوەش دەكات هێرشی درۆنەكان و هەڵوێستی دژ بە ئەمریكا نوێ نییە، بەڵام لە ئێستا تەنیا دەیانەوێ پەیام بنێرین، "بەڵام ئەگەرهاتوو قوربانیمان لەو هێرشانە بینی ئەوا ئەنجامی ئەو هێرشانە مەترسیدارتر دەبێت". شرۆڤەكارانی سیاسی لە دامەزراوەی The Century Foundation لە سەرنجەكانیان باس لەوە دەكەن تا ئێستا بەڵگەیەك بۆ تێوەگلانی میلیشیا عێراقییەكان و حوسییەكان لە هێرشەكانی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل نییە، بەڵام دەشڵێن، "ئەگەرهاتوو ئیسرائیل ئۆپراسیۆنەكانی لە غەزە فراوان بكات، وەك ئەوەی بەرپرسانی ئیسرائیل بەڵێنیان داوە، ئەوان بوونی سەربازی ئەمریكای ناتوانێ رێگری لە میحوەری مقاوەمەی میلیشیاكانی ئێران بكات هێرش نەكەن، ئەو كاتە ئەمریكا دەكەوێتە تەنگژەوە لە پاڵپشتی ئیسرائیل، ئەمەش دەبێتە هۆی هێرشی زیاتر بۆ سەر ئامانجە ئەمریكییەكان لە سەرانسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست".
چاودێران دەڵێن خراپترین سیناریۆ ئەوەیە میلیشیاكانی عێراق لە سووریا و عێراق هێرش بكەنە سەر بنكە ئەمریكییەكان، كەچی حوسییەكان لە سعوودیە و ئیمارات. حوسییەكان دەتوانن راستەوخۆ لەو شوێنانە هێرش بكەن، كە ئەم دوو وڵاتەش بە هاوپەیمانی ئەمریكا دەزانن. پوختەی بۆچوونی شرۆڤەكاران ئەوەیە، "كاتێك ئەمریكا پاڵپشتی ئیسرائیل دەكات لە هێرشەكەی بۆ سەر حەماس، ئەوا لەسەر ئیسرائیل پێویستە كاری دڕەندانە دەرهەق بە خەڵكی سڤیلی فەڵەستین ئەنجام نەدات، جڵەوی جەنگێكی فراوان شل نەكات كە ئەمەیان وەك كارەساتێكە بۆ ئەمریكا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست".
سەرچاوە : دۆچیە ڤیلەی ئەڵمانی
0 لێدوانەکان
Karla Gleichauf
12 May 2017 at 05:28 pm
On the other hand, we denounce with righteous indignation and dislike men who are so beguiled and demoralized by the charms of pleasure of the moment
M Shyamalan
12 May 2017 at 05:28 pm
On the other hand, we denounce with righteous indignation and dislike men who are so beguiled and demoralized by the charms of pleasure of the moment
Liz Montano
12 May 2017 at 05:28 pm
On the other hand, we denounce with righteous indignation and dislike men who are so beguiled and demoralized by the charms of pleasure of the moment