Nuce Logo

وەرگێڕانی: ئیسماعیل تەها

لەو رۆژانە ئەو رێگە (860) كیلۆمەتریە زۆر قەرەباڵغە، لە روومادیەوە لە عێراق بەرەو رۆژئاوای سووریا درێژ دەبێتەوە، بارهەڵگرە نەوتییەكان ریزیان بەستووە، ئەو بارهەڵگرانە بە شوێنەوارە دێرینەكان و گوندە وێرانبووكان تێدەپەڕن، پێش ئەوەی بارەكانیان لە بەندەری بانیاس لەسەر دەریای ناوەند دابگرن، بۆ ئەوەی جارێكی دیكە بگەڕێنەوە عێراق و بارەكانیان پڕبكەنەوە، رۆژانە ئەو گەشتانە دووبارە دەبێتەوە. (بڕوانە: ئەو نەخشەیە).

داخستنی گەرووی هورمز  كۆمپانیا گەورەكانی نەوتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناچاركرد، رێڕەوی جێگرەوە بۆ گەیاندنی نەوت بە بازاڕەكانی جیهان بدۆزنەوە، سعوودیە دووەم گەورەترین بەرهەمهێنەری نەوتە لە جیهان پشت بەو هێڵانە دەبەستێت كە بۆ دەریای سوور درێژدەبنەوە، ئەوەش لە كاتێدایە ئیمارات كار لەسەر فراوانكردنی هێڵەكانی بەرەو كەنداوی عومان دەكات، بەڵام عێراق كە شەشەمین گەورە وڵاتی بەرهەمهێنەری نەوتە لە جیهانە تووشی بەربەستی گەورەی جوگرافی بووە، ئەوەشە وایكردووە بەدوای رێگەیەك بگەڕێت، كە پشكی چوار ملیۆن بەرمیلی رۆژانە رەوانە بكات، ئێستاش لە سووریا ئەو چارەسەرە بەردەستەیە. 

بەو جۆرە سووریا بوو بە براوەیەكی چاوەڕواننەكراو لەو قەیرانەی جەنگی ئێران، داخستنی گەرووی هومرز عێراقی ناچار كرد، لە مانگی ئاداری ئەمساڵ بەرهەمی نەوت بە (80%) دابەزێنێت، ئەوەش لەدوای ئەوەی كۆگاكانی پڕ بوون، كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) پشتی بە سێ كۆمپانیای گرنگی گواستنەوەی نەوت بەست كە مانگانە (650) تۆن نەوت بۆ دەرەوەی وڵات بگوازنەوە، رێرەوی سووریا كورترین رێگەیە بە ئوردن یان توركیا تێدەپەڕێت، راستەوخۆ نەوت دەگەینێتە دەریای سپی.

لەگەڵ ئەوەی دەسەڵاتدارانی عێراق بە هەستیارییەوە مامەڵە لەگەڵ حكومەتی نوێی سووریا بە سەرۆكایەتی ئەحمەد شەرع دەكەن، رابردووی جیهادی دەسەڵاتی نوێی سووریا لە دەیەی یەكەمی سەدەی (21) لەبەرچاو دەگرن، هەندێك لە گرووپە شیعەكانی كە تا ئێستا بەسەر دەوڵەتی عێراق باڵادەستن دژ بە ئەحمەد شەرع و هاوپەیمانەكانی بەرگری سەرسەختانەیان لە بەشار ئەسەد، سەرۆكی پێشووی سووریا كرد، بەڵام لە كۆتاییدا بەرژەوەندی بارزگانی بەسەر نەبوونی متمانەی تائیفی زاڵ دەبێت، بەو جۆرەی كە ئێستا چەكدارە سوننەكان لە سووریا نوێنەرایەتی حكومەتی نوێ دەكەن، لە رێگەی پۆلیسەوە پاسەوانی لە هەزاران شوفێری شیعە دەكەن، كە نەوت لە رێگەی دەروازەی وەلیدی سنوری دەگوازنەوە، كە دوای ماوەیەكی زۆرە یەكەمجارە ئەو دەروازەیە بەرووی شوفێران دەكرێتەوە.

بەڵام سنوورێك هەیە دەبێتە بەربەست لەبەردەم ئەو پڕۆسەیە، بارهەڵگرەكان پێویستیان بە سوتەمەنییە بۆ كاركردن، هەندێك لەو نەوتەش لە جۆی قورسە، ئەوەش پێویستی بە گەرمكردن و هەڵگرتن و رەوانەكردن بۆ بەندەرەكانی نەوت هەیە، ئەوە جگە لەوەی كۆگاكانی بانیاس توانای وەرگرتنی سنووردارە، سەرەڕای ئەوەی عێراق خواستی رەوانەكردنی زیاتری لە رێگەی ئەو كەناڵەی رۆژئاوا هەیە، بەڵام فراوانكردنی گواستنەوە بە تەنكەر رووبەڕووی بەربەستی زۆر گەورە دەبێتەوە، كە رۆژانە نزیكەی هەزار بارهەڵگرە، ئەوەش لە كاتی بەتاڵكردنیان لە بانیاس دەبێتە جەنجاڵیەكی گەورە، ئەوە جگە لەوەی گواستنەوە بە تەكەنەر لەو رێگە زۆر لە گواستنەوە بە بۆڕی لەسەرخۆترە.

لەگەڵ ئەوەشدا سووریا بەو بەرەوپێشچوونە خۆشحاڵە، چونكە نەوتی عێراق هاوكار دەبێت بۆ كارپێكردنی هەندێك مۆلیدەی كارەبا، كە پێشتر بە نەوتی رووسی كاریان دەكرد، ئەوەش چارەسەرێكی جێگرەوەیە بۆ نەوتی ئێرانی، كە بووە هۆی هێشتنەوەی دەسەڵاتی سووریا لە كاتی جەنگی ناوخۆ.

سەبارەت بە كێڵگە نەوتییە وێرانبووەكانی سووریا، كە چەندین ساڵە وێران بووە، پێویستی بە ملیۆنان دۆلاری بۆ دووبارە شیاندنەوەی، ئەوەشی دیارە دەسەڵاتی نوێی دیمەشق لەبری نۆژەنكردنەوەی كێڵگە نەوتییە كۆن و وێرانبووەكان، بایەخی زیاتر بە دۆزینەوەی كێڵگە نوێكان و دووبارە پەیوەندییكردن لەگەڵ بازرگانانی ئەمەریكا لە بواری نەوت دەدات.

لەو سەروبەندە دیمەشق خۆشحاڵە بە هاتنی پارەیەكی نەختینەی كەم وێنە، كە باجی تێپەڕین لە بارهەڵگەرەكان وەردەگرێت، بەشێكی سنووردار پشكی نەوت دەبات، ئەوەی دیكەش بۆ كۆمپانیای سوریا بۆ نەوت دەچێت، كە كۆمپانیایەكی نوێ لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەكرێت، كۆمپانیاكانی بواری هەڵگرتن و رەوانەكردنی نەوت بە بارهەڵگر لە بانیاس سەرپەرشتی دەكات، لە كاتێدا كۆمپانیەكی دیكەی تایبەت ئەركی بەڕێوەبردن و رێكخستنی هاتووچۆی تانكەرەكانە.

تاوەكوو ئێستا ئەو بڕەی هەیە رێژەیەكی ئاساییە، كە داهاتی رۆژانەی لەنێوان ملیۆنێك بۆ دوو ملیۆن دۆلارە، هەروەك ئەو تەنكەرانەی بەو بیابانە تێدەپەڕن رۆژانە ژمارەیان نزیكەی هەزار تەنكەرە، كە دەكاتە تەنیا لە (5%) هەناردەی نەوتی عێراق پێش هەڵگیرسانی جەنگی ئێران.

زیندووكردنەوەی ڕێڕەوی هەناردەی نەوت بە رێگەی سووریا، بۆ ماوەیەكی درێژ بە داخراوی لەبەردەم جیهان مابۆوە، بە تەنیا بنیادنانی هێڵێكی نوێ (كە بەشێكی زۆری ئەو هێلەی سووریا لە كۆن پەكی كەوتبوو، یاخود تووشی وێرانكاری ببو) كە تێچووەكەی لای كەمی چوار ملیار دۆلارە، دەبێتە كارتێكی ستراتیژی فشار دەبەخشێتە دەسەڵاتی نوێی دیمەشق.  

سوودوەرگرتن لە دەرفەتی بەردەست

تا ئەو كاتە و لەگەڵ بەردەوامی داخستنی گەرووی هورمز، ئەو رێڕەوە نوێیە زۆر زیندوو دەبێت، دەتوانێت سووریا بكات بە ناوەنێكی گرنگی پەڕینەوە، داخستنی گەرووی هورمز ئەوەی بۆ وڵاتانی دەوڵەمەند بە نەوت چەسپاند، پێویستیان بە فرەكردنی تۆڕەكانی تایبەت بە گواستنەوەی نەوت هەیە، ئەگەر سووریا بتوانێت ژێرخانی نەوتی نوێ بكاتەوە و هێڵی نوێ بەخێرایی بنیاد بنێت، لەسەر نەخشەی وزەی جیهانی دەبێتە شوێنێكی خاوەن قازانج، بەوەش ئەركی یەكەمی دەبێتە توانای زیادكردنی هەڵگرتنی نەوت لە بانیاس، ئەگەریش لە بەگەڕخستنی كێڵگەكانی خۆی سەركەوتوو بێت، ئەوا بازاڕێكی نوێ بۆ بەرهەمەكانی دەكاتەوە، وەبەرهێنانی بیانی رادەكێشێت، كە پێویستی زۆری پێیە، چونكە تێچووی بنیادنانەوەی سووریا لای كەمی پێویستی بە نزیكەی (200) ملیار دۆلارە، بەڵام لە كورتمەدوا سووریا سوودی كەموێنە لە لێكەوتەكانی جەنگی ئێران وەردەگرێت.

سەرچاوە: ماڵپەڕی نون پۆست