Nuce Logo

وەرگێڕانی: ئیسماعیل تەها

هەناردەی گازی ئیسرائیل بۆ سووریا بۆتە واقیع، بەڵام ئێستا بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆیە لەبری گرێبەستی راستەوخۆی نێوان ئیسرائیل و سووریا، لە رێگەی گرێبەست و رێككەوتنی دووبارە فرۆشتنیەتی بە ئوردن و میسر. ئەوەش تەنگەژەیەكی ستراتیژییە بۆ هەردوولا، لە لایەك گرێبەستی گازی ناڕاستەوخۆ لەنێوان سووریا و ئیسرائیل پرسێكی روونترە، گرەنتی بەهێزتر دژی هەر بڕینێكە، بنەمایەكە بۆ هەماهەنگی لە بواری وزە، كە ئەگەر هەیە لوبنانیش بگرێتەوە، لە لایەكی دیكەش ئەگەر هەیە ئاڵوگۆڕی راستەوخۆی گازی بەدواوەدا بێت، پێش ئاڵوگۆڕی سیاسی، ئەوەش هەردوولا تووشی رەخنەی ناوخۆیی دەكاتەوە، لە ئیسرائیل بەهۆی مەترسی لە كەمبوونەوەی یەدەگی گازی ناوخۆی لەدوای رێككەوتنی گەورەی هەناردەی گاز لەگەڵ میسر لە (2025) لە سووریاش بەهۆی ترس لە بەسیاسیكردنی كڕینی گازی ئیسرائیل یان بەكارهێنانی وەك كارتێكی فشار.

گرێبەستە ناڕاستەوخۆكان لە رێگەی میسر و ئوردن بۆ جێبەجێكردن یان رەتكردنەوە ئاسانترە، بەڵام بەرپرسیارێتی هەردوولا دەشێوێنێت و كۆنتڕۆڵی هەردوولا لەسەر مەرجی هاوكارییەكان كەمتر دەكاتەوە، پێویستە ئیسرائیل لەگەڵ ئەو پرسە مامەڵە بكات، نەك وەك بژاردەی دوولایەنەی ئاساییكردنەوەی فەرمی و بەردەوامی ناڕوونی، بەڵكو وەك گفتوگۆیەكی كردەیی سەبارەت بە نموونەی گرێبەستێكی گونجاوتر، كە خزمەتی بەرژەوەندییەكانی لە سەقامگیری و هەژموون و توانای نكۆڵكیكردن و تەواوكاریی درێژمەودای هەرێمی بكات.

لە مانگی كانوونی دووەمی (2026) ئوردن رێككەوتن فرۆشتنی گازی لەگەڵ سووریا واۆژكرد، كە بڕی یەك ملیار و (450) ملیۆن مەتر چوار گۆشە گاز لە رێگەی هێڵی عەرەبی بە سووریا بفرۆشێت.

سەرەڕای ئەوەی ئەو رێككەوتنە سەرچاوەی گازەكەی دیاری نەكردووە، بەڵام روونە سووریا بە كردەیی گازی ئیسرائیلی پێ دەگات، ئوردن تەنیا یەك كێڵگەی بچووكی گازی هەیە، كە ساڵانە (85%)ی گازەكەی لە ئیسرائیل دەكڕێت، كۆی گازەكەی دیكەی لە رێگەی بەندەرەی عەقەبەوە دێت.

هەرچەندە لەسەرەتاوە بەرپرسانی ناوچەیی پێیانوابوو ئەو گازەی لە ئوردنەوە بۆ سووریا دێت، گازی شلی قەتەریە، بەڵام دیزاینی ئەو هێڵەی ئێستا وایكردووە ئەو گومانە لاوازبێت.

گازی ئیسرائیل لە رێگەی باشوور بە هەمان سیستەم دێت، ئەو گازەی كە لە عەقەبەوە دێت لە باكوورەوە دەگاتە عومان پاشان دەگاتە سووریا، ئەوەش واتا ئەو گازەی دێت بۆ سووریا لە رێگەی گازی ئوردنەوە، لە بنەڕەتەوە گازی ئیسرائیلییە دووبارە بە پەردەیەكی سیاسی كە ئەوە ئوردنییە، یان قەتەرییە، لە رێگەی گرێبەستی نوێ و رێكاری دووبارە فرۆشتنەوە رەوانەی سووریا دەكرێت.

هەرچەندە رێككەوتنی واژۆكراوی راستەوخۆی هەناردەی گازی ئیسرائیلی بۆ سووریا نییە، بەڵام بە كردەیی هەناردەی گازی ئیسرائیلییە بۆ سووریا، ئەو ناڕوونییە ئامرازێكی سیاسیە ئەو رێكارەی بۆ هەردوولا رەخساندووە.

ئەو رێكارە بارزگانییە شاراوەیە بۆ دیمەشق كە بەبێ دانپێدانان بە پشتبەستن بە ئیسرائیل گازی پێ دەگات، هەروەها بۆ ئیسرائیلیش بەبێ بەشداری فەرمی سووریا لە رێككەوتنی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵی سووریا بەشدارە لە بووژاندنەوەی ئابووریی وڵاتەكەی، لە پاڵ ئوردن میسر یاداشتی لێتێگەیشتنی لەگەڵ سووریا واژۆكردووە بۆ پێدانی گاز، لە مانگی ئایاری (2026) لوبنان ئاڵوگۆڕی گاز لەگەڵ ئوردن و سووریا دەرەخسێنێت. ئەو تۆڕە لە رێككەوتن كە هەر هاوكارییەكی گازی رەوانەكراو بۆ سووریا یان لوبنان بێت، ئەوە گازی سرووشتی شلكراوەیە، یان وەك بەشێكە لە رێككەوتنی ئاڵوگۆڕی هەرێمی، تەنانەت ئەگەر سەرچاوەكەی ئیسرائیلی بێت، بەوەش پارێزگاریی لە ئەگەری نكۆڵیكردنی سیاسی هەموو لایەنەكان دەكات.

ئەو رێكارە چاوەڕواننەكراوە بۆ گاز بەرهەمی پێویستی سووریایە بۆ گاز، لە (2011) بەهۆی جەنگی ناوخۆی سووریا بەرهەمی گازی سووریا لە نزیكەی هەشت ملیار و (700) ملیۆن ملیار مەترچوارگۆشە، بۆ نزیكەی سێ ملیۆن مەتر چوارگۆشە دابەزی، تاوەكوو ئێستا كەرتی وزەی سووریا یەكێكە لە گرنگترین ئاڵنگەرییەكانی رووبەڕووی بنیادنانی ئەو وڵاتە دەبێت، سووریا دەستی بە گواستنەوەی گازی ئازەربایجان كرد لە رێگەی باكووری سووریاوە بە هێڵەكانی  كیلس ــ حەلەب كرد، قەتەر بەشدارە لە هاوكارییكردنی. چاوەڕوان دەكرێت ئەو پڕۆژەیە ساڵانە یەك ملیار و (200) ملیۆن مەتر گاز دابین بكات، ئەوەش دەبێتە دەستبەركردنی چەند كاتژمێرێكی زیاتری كارەبا بە ناوچە زیانلێكەوتووەكان، بەڵام ئەوە تەنیا چارەسەرێكی بەشەكی دەكات، دابینكردنی گازی ئوردن لە رێگەی هێڵەكانی گازی عەرەبی بۆ كێبڕكێیەك لە بازنەیەكی فراوانتر، سەبارەت بەو بەرەی ئاراستەی بووژاندنەوەی كەرتی وزە لەدوای جەنگ لە سووریا دیاری دەكات، ئیسرائیل زۆر بەهێزەوە لەو كێبڕكێیە ئامادە نییە، بەڵام لە چوارچێوەی سیستەمی گازی هەرێمی هەیە.

بۆیە لێرە پرسیاری سەرەكی سیاسی ئەوە نییە كە گازی سرووشتی ئیسرائیل دەگاتە سووریا (چونكە بە كردەیی دەگات) بەڵكوو ئەوەیە پێویستە لەسەر سووریا و ئیسرائیل چاوپێداخشانەوە بە گرێبەستی راستەوخۆی گاز بكەن، یاخود لەسەر ئەو رێكارەی فرۆشتنی ناڕاستەوخۆی گاز بمێننەوە، وەڵامەكە روون نییە، هەموو مۆدێلێك لەرووی نكۆڵی لێكردنەوە پێكهاتەیەكی جیاواز دەخاتەڕوو، متمانە و هەژموون و  لێپرسینەوە و كاریگەری سیاسی بۆ هەدوو وڵاتە.

سەبارەت بە سووریا ئەو ئاراستە ناڕاستەوخۆیە سوودی روونی هەیە، كە گازی ئیسرائیلی پێدەگات تێچووی سیاسی كەم دەكاتەوە، حكوومەتی سووریا ئەوە باشتر دەزانێت، هەوڵ دەدات تۆڕەكانی كارەبا بنیادبنێنەوە، ئەو گازەش بە ئوردنی یان میسر یان قەتەری ناودەبات، لەبری بەرگریی لە رێككەوتنی راستەوخۆ لە ئیسرائیل بكات. ئەوەش بایەخێكی تایبەتی بۆ ئەو سیستەمە سیاسییە نوێبیەی دیمەشق كە هەوڵی قووڵكردنەوەی شەرعیەتی دەدات، هەروەك ئەو هاوكارییە ناڕاستەوخۆیە بۆ سووریا بۆ ئەو ژێرخانەی هەیە سوودی لێ دەبینێت، بەبێ ئەوەی پێویستی بە تەكنیك بێت بۆ وزە تاوەكو بە ئاشكرا سازشی دیپلۆماسی بكات.

بەڵام ئەو نكۆڵیكردنە باجی هەیە، سووریا لە رێگەی ئوردن و میسر گازی پێدەگات، ئاسایشی وزەی پشت بە بڕیارەكانی ئەو دوو وڵاتە دەبەستێت، هەریەك لە ئوردن و میسریش پێشینە بۆ بازاڕەكانی خۆیانە، لە ئەگەری كەمكردنی گازیان رێككەوتنیان لەگەڵ سووریا سڕدەكەن، تەنانەت لە ئەگەری ناكۆكی سیاسی دەتوانن رێڕەوەكانیان وەك كارتی فشار بەكاربهێنن، جگە لەوەش سووریا خۆی لەبەردەم گازی ئیسرائیلی دەبینێت، بەبێ هەبوونی گرێبەستی راستەوخۆ لەگەڵ ئیسرائیل كە لە ئەگەری پچڕانی پەنای بۆ ببات، هەروەك ئەو رێڕەوە ناراستەوخۆیە پشت بە ژێرخانی ئوردن و میسر دەبەستێت، بەبێ هەبوونی كۆنتڕۆڵی تەواو بەسەر مەرجەكانی هەناردە لە لایەن دیمەشقەووە، گازی ناڕاستەوخۆ بۆ ماوەی كورتمەودا لە رووی سیاسییەوە گونجاوە، بەڵام لە كاتی قەیرانەكان لە رووی گرێبەستەوە لاوازە.

سەبارەت بە ئیسرائیل ئەو فرۆشتنە ناڕاستەوخۆیە سوود و كەموكوڕیی هەیە، لە سوودەكانی، ئەوەیە رێگە دەدات گازی ئیسرائیل كاریگەری لەسەر سەقامگیریی ئەو ناوچەیە دەبێت، بەبێ هەبوونی دەرچەیەكی سیاسی لەگەڵ سووریا.

هەروەك رۆڵێكی كارای نێوەندگیری دەبەخشێتە میسر و ئوردن، بە روونی پشتبەستن بە داهاتی ئیسرائیل كەم دەكاتەوە، رێگە بە دەركەوتنی هەماهەنگی لەبواری وزە دەدات، هەروەها تاقیكردنەوەیەكیشە بۆ ئیسرائیل كە ئایا دەتوانێت پشت بە ژێرخانی هەرێمی ببەستێت، كە بە تێپەڕینی كات دەبێتە هەڵسوكەوتێكی پراگماتی، لەگەڵ خۆپارێزیی ئاشكرابوونی ناوخۆیی و دیپلۆماسی كە لەو گرێبەستە فەرمییەی گاز لەگەڵ دیمەشق سەرچاوە دەگرێت.

ئەو ئاراستە ناڕاستەوخۆیە هەژموونی ئیسرائیل كەم دەكاتەوە، ئەگەر بە فەرمی گاز بە سووریا نەفرۆشێت، لە كۆتاییدا دەسەڵاتی بەسەر كۆتوبەندەكان و بەندەكانی قەیرانەكان و میكانزمی پاڵنان و بەرپرسیارێتی پچڕانی گاز كەم دەبێتەوە، ناشزاندرێت كام وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبای سووریا سوودمەندە، یاخود ئایا ئەو گازە دەگاتە ناوچە هەستیارە سیاسییەكان، یاخود دەگاتە ئەو لایەنانەی دژی سوودوەرگرتنی ناڕاستەوخۆی باشتربوونی دۆخی وزە.

ئەگەر هەیە ئیسرائیل دانپێدانێكی دیپلۆماسی بەدەستبهێنێت كاریگەری لەسەر سەقامگیری سووریا هەبێت، بەڵام لە ئەگەری پچڕانی بەهۆی جەنگ، یان وەستانی تەكنیكی، یان بڕیارێكی ئوردن لەبەر لەپێشینەی بەرپێداویستی ناوخۆیی، ئەوكاتە ئەوە دەبێتە هۆی كۆتاییهێنان بەو پاڵپشتییە لاوەكییەی ئیسرائیل بۆ بووژاندنەوەی سووریا بەبێ دیدگایەكی روون، یان گرەنتی، یان دانپێدانان.

لە گرێبەستی راستەوخۆ هەردوولا سوودمەند دەبن، چونكە بڕ و نرخەكان روون دەكرێتەوە، گرەنتی پێدان و ئامرازی كۆنتڕۆڵ لە دۆخی پچڕان دیاری دەكرێت، هەروەها توانای نێوەنگیرەكان بۆ یاریكردن بەو گازە كەم دەبێتەوە، هەردوو وڵات دەتوانن هەماهەنگیان لەچوارچێوەی وزە بخەنە چوارچێوەیەكی فراوانتری هەرێمی بە پاڵپشتی ئەمەریكا، ئەگەریش گرێبەستەكە بە وردی كرا، ئەوە دەبێتە جۆرێك لە تەكنیكی سنوورداری هاوكاری لەبری ئەوەی ببێتە هەنگاوێكی ریشەیی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكان.

هەروەها دەتواندرێت وەك مۆدێلێكی راستەوخۆ پاڵپشتی ئەو گازە بكرێت كە لە لوبنانەوە دێت، قەیرانی كارەبا تاوەكوو ئێستا گرنگترین هۆكاری داڕوخانی ئابووریی و سیاسییە، هەوڵەكانی پێشوو بۆ پاڵپشتی لوبنان بەگاز لە رێگەی میسر و ئوردن و سووریاوە بەهۆی كێشەی پارەداركردن و سزاكان و ژێرخانەوە دواكەوتووە، رێڕەوی گازی سووریی سەقامگیریی زیاتر بە لوبنان دەبەخشێت، كە لە كۆتایی گاز یان كارەبا لە رێگەی رێكارە متمانەپێكراوترە هەرێمییەكان بەدەست بهێنێت.

لەگەڵ ئەوەش سەرەڕای ئەو سوودانە، ئەو گرێبەستە راستەوخۆیە تێچووی سیاسی ناوخۆیی گەورەی بۆ هەردوولا هەیە، لەلایەن ئیسرائیلەوە ئەو رێككەوتنە فەرمییە لەگەڵ سووریا دووبارە گفتوگۆی ناوخۆیی سەبارەت بە هەناردەی گاز لە سایەی لاوازی یەدەگی ناوخۆیی دەكاتەوە، ئەو واژۆكردنەی رێككەوتنی گاز لەنێوان هاوبەشەكانی لیڤیاسان و میسر لە مانگی ئابی ساڵی (2025) ئەو ناكۆكیەی زیاد كرد، میسر بەڵێنی دا (130) ملیار مەتر چوارگۆشەی گازی زیاد تا (2040) بدات بە میسر، سەرەڕای بایەخی ئەو رێككەوتنە بازرگانییە، بەڵام مەترسی لە نەمانی گازی هەڵگیراو لە ئیسرائیل لە (2045) كەم دەبێتەوە، ئەوەش لە حاڵەتێكدایە یەدەگی تازە نەدۆزرێتەوە و خواستی ناوخۆیی بەرزبێتەوە.

ڕەزامەندی كۆتایی لەسەر ئەو رێككەوتنە لەگەڵ میسر بۆ حكومەتی ئیسرائیل چەند مانگێكی پێویست بوو، ئەوەش بەشێكی بۆ ئەو مەترسیانە دەگەڕێتەوە، بەڵام گرەنتێكی زیادەی نەبەخشی بە گرەنتی پارێزگاری بازاڕە ناوخۆییەكان لە ئەگەری كەمبوونەوەی گاز لەناوخۆی، ئەو گفتوگۆیە بووە هۆی ساردبوونەوەی خواستی حكومەتی ئیسرائیل لەسەر واژۆكردنی رێككەوننی گەورەی دیكەی گاز لەگەڵ سووریا یان لوبنان.

بڕیاربەدەستانی ئیسرائیل پێویستیان بە پاوساوهێنانەوەی پێویستە بۆ بوونی كەناڵی هەناردەی زیادە و چۆنیەتی رێكخستنی سەقفی هەناردەكان و ئەو گرەنتیانە چین بۆ پارێزگاری بەكاربەرانی ئیسرائیل لە هەر كەمبوونەوەیەك بۆ داهاتوو دانراون. هەروەك پێویستیان بە روونكردنەوەیەی هۆكاری فرۆشتنی راستەوخۆی گازی ئیسرائیلییە بە وڵاتێك كە دان بە ئیسرائیل دانانێت، كە تاوەكوو ئێستا دیدگای سیاسی بۆ داهاتوو روون نییە، كە وڵاتەكەی لایەنی دژە بەرژەوەندی ئیسرائیلی تێدایە.

گرێبەستی راستەوخۆ روونیەك دەستبەر دەكات، بەڵام ئەو روونییە خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی سیاسی قوورستر دەكات، بۆیە حكومەتی ئیسرائیل رەچاوكردنی رێككەوتنی نوێی (130) ملیار مەترچوارگۆشە لەگەڵ میسر وەك رێككەوتنێكە بەكردەیی گرێبەستی داهاتووی گاز لەگەڵ سووریا لەخۆدەگرێت.

سەبارەت بە سووریاش رێككەوتنی راستەخۆ قوورسترە، حكومەتی دیمەشق دەخوازێت گازی متمانەپێكراو بەدەست بهێنێت، بەڵام ترسی ئەوەی هەیە ئەو رێككەوتنە پێدانی شەرعیەت بێت بە ئیسرائیل پێش چارەسەركردنی سیاسی بە شێوەیەكی فراوانتر، لەوانە چارەنووسی پرسی بەرزایەكانی جۆلان، ئەو دڵەڕاوكێیە لەوەیە كە ئیسرائیل كارتی گاز وەك ئامرازێكی سیاسی لە كاتی قەیرانەكان لە داهاتوو بەكاربهێنێت، بۆیە پارێزگاری لەپەراوێزی دانوستاندنەكان لەگەڵ توركیا و قەتەر و میسر و ئوردن و وڵاتانی كەنداو بەباشتر دەزانێت، لەبری هێشتنەوەی ئەو دۆخە بە ناڕوونی لە چوارچێووەی وزە كە پەیوەستە بە ئیسرائیل و ئەمەریكا، بە دەستەواژەیەكی دیكە ئەو رێككەوتنە راستەوخۆیە لەگەڵ سووریا لەبواری وزە سەقامگیرترە، بەڵام دیمەشق دەخاتە بەردەم تۆمەتی بنیادنانەوەی هەژموونی پەرشوبڵاوی ئیسرائیل.

بۆیە پێویستە چاو بەو دووبژاردەی هەناردەی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ دابگێڕینەوە، لەسەر دەنگەژەكانی لێیەوە سەرچاوە دەگرێت، كە لاوانەیە هاوردەی ناڕاستەوخۆ لە كورتمەودا سوودی زیاتر بێت، چونكە رێگە بە هەناردە دەدات بەبێ خواست لە هەر لایەك بۆ سازشكردن، بەڵام گرێبەستی راستەخۆ سەرنجراكێشترە بۆ داهاتوو، كە ئەگەر چەسپا رێكارە ناڕاستەوخۆكان زۆر ناڕوون، یاخود نێوەندگیرەكان وەك فشار بەكاری دەهێنن، یاخود ئەگەر وەستان دووبارە بۆوە، یاخود یەكێك لەو دوو وڵاتە خواستی رێسای روونتریان هەبوو، كە ناكرێت كرۆكی ئەو پرە لە دیاریكردنی مۆدێلێكی باشتر بێت، بەڵكو مۆدێلی زۆر گونجاو بۆ ئەو دۆخە سیاسیە و پێداویستییەكانی ژیرخانە لە هەموو قۆناغێك.

پێویستە لەسەر هەردوولا ئامادەكاریی بكەن بۆ هەردوو ئەگەر، ئەوەی تایبەت بە هەناردەی ناڕاستەوخۆ پێویستە لەسەری روونكردنەوە لەسەر گرێبەستەكانی ئێستای هەناردنەكردن بۆ میسر و ئوردن بكات، كە ئەو گازە بۆ سووریا و لوبنان رەوانە دەكەن، یاخود ئەو هەرنادەیە ئاگاداركردنەوەی پێشوەختەی پێویستە، وەك پێویستە گرەنتی لەخۆی گرتنی بەندەكان بۆ پارێزگاری هاوكاریی ناوخۆیی لەخۆی بگرێت، هەندێك بەند تایبەت بیت بە قەیرانەكان، شەفافیەتی سەرەكی پەیوەست بە هەناردەی داهاتووشی تێدا بێت.

هەروەك پێویستە لەسەر ئیسرائیل هەماهەنگی لەگەڵ میسر و ئوردن بكات، تاوەكو بەرپرسانی ئیسرائیل تووشی راگەیاندنی لەناكاوی گشتی نەبن، كە گازی ئیسرائیل پەردەپۆش بكەن و بیخەنە چوارچێوەی پلانێكی فراوانتری هەرێمی بۆ گاز، سەبارەت بە گرێبەستی راستەوخۆی ئیسرائیل پێویستە ئیسرائیل سنووری لای كەمی مەرجەكانی كە ئەو رێككەوتنە قبووڵكراوەی لێكەوتۆتەوە دیاری بكات، كە ئەو مەرجانە كۆت و بەندی لەسەر بەكارهێنانی بۆ بەرهەمهێنانی كارەبای مەدەنی و رێكاری چاودێری و پارێزگاری ژێرخان و گرەنتی بەرەوپێشچوون و پاڵپشتی نێودەوڵەتی بێت.

سەبارەت بە سووریا ئەگەر بڕیار بدات كە سوودەكانی پێشبینیكردن و مەرجە روونەكانی بەشداریكردن لە تێچووی سیاسی هەماهەنگی ئاشكرا زیاترە، یان نا، ئەوا ئەوروپا و ئەمەریكا دەتوانن هاوكاری پێشكەش بكەن، بە پێشكەشكردنی پەردەپۆشكردنی سیاسی و پاڵشتی تەكنیكی گرەنتی دارایی مەترسیەكان بۆ هەردوولا كەم دەكاتەوە.

بۆیە پرسی گازی سووری تەنیا پرسی وزە نییە، بەڵكو تاقیكردنەوەی ژێرخانی هەرێمییە، كە ببێتە ئامرازی سەقامگیری بەبێ ماندووبوونی سیاسی. 

دابینكردنی ناڕاستەوخۆی سیاسی ئەگەری نكۆڵی و خێرایی هەیە، بەڵام دابینكردنی راستەوخۆی رون و لێپرسینەوە بۆ هەردوولا مۆدێلێكە بەهای ستراتیژیی هەیە، بەڵام هەردووكیشیان مەترسی تێدایە.

هەنگاوی گرنگتر بۆ ئیسرائیل ئەوەیە درك بەو پرسە بكات، كە بەكردەیی دەستی پێكردووە، تەنانەت ئەگەر ئوردن و میسر و سووریا و لوبتان لە رێككەوتنەكانی گاز پشت بە سیستەمی پاڵپشتیكراو بە شێوەیەكی لاوەكی بە گازی ئیسرائیلی ببەستن، ئەوكات ئیسرائیل رایگەینێت، یان رای نەگەینێت بەشدار دەبێت، بۆیە پێویستە لەسەری وەك پرسێكی ستراتیژیی مامەڵە لەگەڵ ئەو پرسە بكات، نەك وەك كارێكی ناڕاستەوخۆی بارزگانی، بە یەكەم رێككەوتنی گازی ئیسرائیل لەگەڵ سووریا، ناگوترێت، "رێككەوتنی گازی ئیسرائیل سووری" بەڵام پێویستە لەسەر ئیسرائیل ئامانجەكانی لەو رێككەوتنە دیاری بكات.

د.ئیلای ریتیج، مامۆستای یاریدەر لە بەشی زانستە سیاسییەكان، لێكۆڵەر لە سەنتەری بیگن ــ سادات بۆ لێكۆڵینەوەی ستراتیژیی لە زانكۆی بار ئیلان. پسپۆڕ لە جوگرافیای سیاسی بۆ وزە و ئاسایشی نەتەوەیی.

سەرچاوە: مەركەزی ناتوور