Nuce Logo

وەرگێرانی: ئیسماعیل تەها

رۆژنامەی هارتسی ئیسرائیلی لە راپۆرتێكدا تیشك دەخاتە سەر لووتكەی شەرم شێخ بە چركەساتێكی مێژوویی لە هیوا ناو دەبات، كە چركە ساتی كۆتاییهاتنی جەنگ و ئازادكردنی رفێندراوەكان بوو، رۆژنامەكە پێیوایە ناتەنیاهۆ جارێكی دیكە حەماسی بەهێزكردەوە و چارەنووسی ئیسرائیلیشی خستە دەستی قەتەر و توركیا

لووتكەی ئاشتی لە شەرم شێخ ئاماژەیە بۆ چركەساتێكی مێژوویی و ئازاكردنی بارمتەكان و چركەساتی سەرەتای قۆناغێكی نوێی هەرێمی، كە ئاشتی تێدا بەرقەرار دەبێت، بەڵام ئەگەر سەیری ناسنامەی ئەو وڵاتانە بكەین كە سەركردایەتی ئەو رێككەوتنەیان كردووە، دەستبەجێ تێدەگەی كە شتێكی سەرەكی هەیە ئەو رێككەوتنە دەشێوێنێت. ئەو وڵاتانەی واژۆیان لەسەر رێككەوتنەكە كرد ــ میسر، قەتەر، توركیا و ئەمەریكا ــ بوو ئەوەش واقیعێكی ترسناكی درووستكردووە، كە تێێدا پابەندە بە كلیلی ئاسایشی ئەو ناوچەیە و دووبارە ئاوەدانكردنەوە غەزە، بەتایبەت ئەو وڵاتانەی كە پاڵپشتی و هاوكاری بزووتنەوەی حەماس دەكەن، ماوەی دوو ساڵە بەرگری لێ دەكەن، گرنگە ئاگاداری ئەوانە بین كە لەو رێككەوتنە نەبوونە، كە سعوودیە و ئیمارات، كە وڵاتێكی موحافیزكار، پراگماتییە، كە لەو چەند ساڵەی رابردوو بە شێوەیەكی بێ پێشینە ئیسرائیل لە بواری ئاسایش و ئابووریی و بەرەنگاربوونەوەی دژ بە ئێران پەیوەندییەكانی لەگەڵ قووڵكردەوە.

ئامادەنەبوونی محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنهیشینی سعوودیە و محەمەد بن زاید، سەرۆكی ئیمارات بە كارێكی لاوەكی داناندرێت، ئەوە گوتەیەكی سیاسی و روونە، ئێمە لە ئیسرائیل پێویستە تێی بگەین.

سعوودیە و ئیمارات لە سەرەتاوە بە روونی رایانگەیاند، بە یەك مەرجی سادە بەشداری لە پلانی ئاوەدانكردنەوەی غەزە دەكەین، ئەویش چەكدانانی حەماس و دوورخستنەوەیەتی وەك رێكخراوێك، یاخود بزووتنەوەیەك لە كەرتی غەزە، سەبارەت بەو ناوچەیە مادام حەماس لە غەزە بمێنێت، ئەوا ئەو ناوچەیە لە مەترسی دەربازیی نایێت، كە بە درێژكراووەی مەترسیداری جووڵانەوەی ئیخوان موسلمین و ئێران دادەندرێت، كە رێكخراوێكی تیرۆرستییە لە هەر ئەگەرێك مەترسی دەخاتە سەر سەقامگیری دوورمەودا و ئاشتی راستەقینە لەو ناوچەیە.

ئەو مەرجە گرنگە زۆر بە سادەیی لە رێككەوتنی ترەمپ بوونی نییە، بۆیە ئیمارات رێككەوتنەكەی بە رێككەوتنێكی نەرم بەرانبەر حەماس ناوبرد. ئەو رێككەوتنە لە واقیعدا بووە هۆی كۆتاییهێنان بە جەنگ و گێڕانەوەی بارمتەكان، بەڵام گرەنتی كۆتاییهێنانی بە حەماس تێێدا نەبوو، نەبووە هۆی بە یەكجاری لەناوبردنی.

بە پێچەوانەوە بەڵكوو زەمینیەكی نوێی بۆ دووبارە بونیادنانەوە و رێكخستن و گەڕانەوەیە بۆ كاركردنی لەژێر داروپەردووی غەزە بۆ درووستكردووە، قەتەر ئەو وڵاتەیە پێش حەوتی ئۆكتۆبەر و دوای حەوتی ئۆكتۆبەر سەرچاوەی هاوكاری و بانگەشە بوو، ئەمرۆ توركیای ئیخوان موسلیمین و قەتەر لەبری سعوودیە و ئیمارات بەرپرسن لە غەزە.

ئەو دۆخە هەڕەشەیەكی ئەمنی راستەقینەیە بۆ ئیسرائیل، ئەوە هەڵەیەكی تەكنیكی نییە، بەڵكوو ئەنجامی بەردەوامی پشتگوێخستی سەرۆكی حكومەتی ئیسرائیلە، ئەوە شكستێكی سیاسی مەترسیدارترە، ئەوە لە ئەنجامی شكست نییە، بەڵكوو ئەنجامی سیاسەتێكی ئاراستەكراوی پێشوەختەیە.

ناتەنیاهۆ جارێكی دیكە لەبەر رەچاوكردنی مانەوەی سیاسی هەڵاتنی لە گۆڕەپانی سیاسی هەڵبژاردن، جارێكی بۆشایەكی جێهێشت و رێگەی دا ئەندامە توندڕەوەكان بێنە ناوی. لەبری قۆستنەوەی پاڵپشتی ئەمەریكی و رێككەوتنی ئیبراهیمی و درووستكردنی هاوپەیمانی هەرێمی، كە سیستەمێكی ئەمنی نوێیە لەگەڵ وڵاتە میانڕەوەكان، رێگە بە قەتەر و توركیا دەدەن جڵەوی كاروبارەكان بگرنە دەست و حەماس بگێڕنەوە بۆ گۆڕەپانی سیاسی. بەو جۆرە بە كردەیی جێبەجێكردنی دیدی مەترسیدار و گاڵتەجاڕانەی ناتەنیا دەركەوت، كە دەیگوت، حەماس گەنجینەیە، كە لە ماوەی دەسەڵاتی خۆیی پارێزگاری لە مانەوەی دەسەڵاتی حەماس كرد لە غەزە لە پێناو لاوازكردنی دەسەڵاتی فەڵەستین و بەهێزكردنی دەسەڵاتی خۆی. ئەمجارەش كاتێك ئیسرائیل دەرفەتێكی كەموێنەی دەستكەوت بۆ گۆڕانكاری ستراتیژیی لە غەزە و هەموو ناوچەكە، جارێكی دیكە ناتەنیاهۆ حەماسی هەڵبژاردەوە، جارێكی دیكەش سازشی لە ئاسایشی نەتەوەیی ئیسرائیل كرد.

ئێستا دوای ماوەیەكی كەم لە جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنە، راپۆرتەكان لە غەزە ئاماژە بەوە دەكەن حەماس دەستی بە نمایشكردنەوەی هێز كردووە و هەڕەشە لە دانیشتوان دەكات،  دەستی بە لە ناوبردنی گرووپە چەكدارەكانی ناوخۆی كردووە، كە بە هاوكاری ئیسرائیل درووستبوونە، هەوڵ دەدات كۆنتڕۆڵی ئەو دامەزراوانە بكات كە هاوكاریی مرۆیی دابەش دەكەن، هیچ میكانزمێكی نێودەوڵەتی بۆ رزگاركردنی یاسا نییە كە رێگری لەوە، ئەو دەستكەوتە سەربازییەی كە بۆ ئیسرائیل ببووە مایەی سەنجی، باجەكەی خوێنی سەربازان و هاووڵاتیانی سڤیل بوو، بەڵام جارێكی دیكە لەبەردەم شكستێكی سیاسی گەورە پاشەكشەی كردەوە.

ئەو وڵاتەی بەرپرسە ئاسایشی لەسەر بنەمای هاوپەیمانی لەگەڵ وڵاتە میانڕەوەكانی بونیاد دەنێت، سعوودیە، ئیمارات، میسر و ئوردنە، چارەنووسی خۆی ناخاتە دەستی توركیا و قەتەر، كە لەگەڵ ئیخوان هاوسۆزە و هاوكاری و چەك و ئۆكسجین دەداتە ئەو كەسانەی كە ئیسرائیلییەكان دەكوژن و دەیانڕفێنن و مردن لە ناخیان دەچێنن، ئاسایشی ئیسرائیل نابێت بكرێتە بارمتەی وڵاتانێكی نەیار و رەقیان لە ئیسرائیل بێت.

بەهۆی پشتگوێخستنی گۆڕەپانەكە بۆ رۆژی دوایی لە غەزە و جێهێشتنی بۆ وڵاتێك كە دەستی بە كۆمەڵكوژی كرد لە غەزە، بەوە ناتەنیاهۆ دیارییەكی دایە حەماس و قەتەر و توركیا بۆ ئەوەی جێگەی پێیخۆیان خۆش بكەن، ناتەنیاهۆ رێگەی بە جیهان دا كە وا تێبگات كە ئیسرائیل سازشی لەو پرەنسیپە گرنگانە كردە كە ئاسایشی لەسەر بنیاد نابوو، لەو چركەساتەدا ئێمە هیچ دەستپێشخەرییەكی سیاسیمان نییە بەرژەوەندی گرنگتری لەخۆی گرتبێت  رەچاوی سیاسی زاڵبووبێت بەسەر رەچاوكردنی ئەمنی، ئیسرائیل بەهۆی ئەو رێكارانە بەشێك لە هەڵوێستی بەهێزی خۆی لە دەست داوە.

سەرچاوە: مەركەزی ناتور