کاریگەریەکانی دابەزینی بەهای تمەن لەسەر هەرێم

0

نوچەنێت

ئەمڕۆ، بەهای تمەنی ئێرانی نزمترین ئاستی  لە مێژووی خۆیدا تۆمارکرد و گەیشتە زیاتر لە پێنج هەزار تمەن بەرانبەر یەك دۆلاری ئەمریكی. ئابووری ناسێک دەڵێت “دابه‌زینی نرخی تمەن بەو جۆرە، كاریگەری لەسەر جموجۆڵی بازرگانی نێوان هەرێم و ئێران دەبێت”. 

کاریگەرییەکانی سەرکەوتنی ترەمپ[١]

دابەزینی بەهای تمەن بەرامبەر بەدۆلار، لەمانگەكانی كۆتایی ساڵی ٢٠١٦ەوە لەگەڵ هەڵمەتی هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا دەستی پێكرد. كاتێك دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئێستای ئەمریكا، هەڕەشەی هەڵوەشاندنەوەی رێككەوتنی ئەتۆمی وڵاتانی زلهێزی لەگەڵ ئێران كرد. 

سەركەوتنی ترەمپ، لەهەڵبژاردنەكاندا و هاتنەسەر كاری وەك سەرۆكی ئەمریكا، لەساڵی رابردوودا و بەردەوامبونی لەسەر كاركردن بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو رێككەوتنە و گەڵاڵەكردنی سزای نوێ بەسەر ئێراندا، پێ بەپێ نرخی تمەنیان لەبەرامبەر دۆلاردا هێنایە خوارەوە.

چاودێران، ئاماژه‌ به‌زیاد له‌هۆكارێك ده‌كه‌ن بۆ به‌رزبونه‌وه‌ی‌ نرخی‌ خێرای‌ دۆلار‌ و یۆرۆ به‌رامبه‌ر به‌تمه‌ن، به‌شێكیان پێیانوایه‌، ده‌وڵه‌ت‌ و بانكی‌ ناوه‌ندی‌ ئێران له‌پشت به‌رزبونه‌وه‌ی‌ دۆلاره‌وه‌ن، وه‌ك ئامڕازێك بۆ پڕكردنه‌وه‌ی‌ كورتهێنانی‌ بودجه‌. دۆلار‌ و یۆرۆ به‌نرخی‌ به‌رزتر بفرۆشێت‌ و تمه‌نێكی‌ زیاتری‌ ده‌ستكه‌وێت تا وه‌ك موچه‌ به‌سه‌ر كارمه‌ندانی‌ ده‌وڵه‌تدا دابه‌شی‌ بكات. هه‌رچه‌نده‌ هه‌میشه‌ ده‌وڵه‌ت به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ نرخی‌ دراوی‌ بیانی‌ به‌مه‌به‌ستی‌ پڕكردنه‌وه‌ی‌ كورتهێنانی‌ بودجه‌ به‌درۆ خستوه‌ته‌وه‌. 

به‌شێكی‌ دیكه‌ له‌ئابوریناسان، هۆكاری‌ تری شكانی‌ تمه‌ن له‌به‌رامبه‌ر دۆلارد، بۆ خواستی‌ زۆری‌ گه‌شتیارانی‌ ئێرانی‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات‌ و هاورده‌كردنی‌ كاڵای‌ بیانی‌‌، دەگەڕێننەوە. هاوکات ئاماژە بۆ ئەو باره‌ ده‌روونییه‌یدەکەن کە ئێرانیه‌كانی‌ تێكه‌وتووه‌، له‌پاش خۆپیشاندان‌ و ناڕه‌زاییه‌كان‌ و هه‌ڕه‌شه‌كانی‌ ترەمپ له‌ ئێران‌ و گرژی‌‌ و ئاڵۆزییه‌كانی‌ نێوان ئه‌مریكا و ئێران. 

پێشبینی‌ ده‌كرێت، دابه‌زینی‌ نرخی‌ تمه‌ن به‌م ئه‌ندازه‌یه‌ و به‌م خێرایه‌ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌ بازرگانیه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‌ و ئێران هه‌بێت، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌شه‌ریكه‌ بازرگانیه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ هه‌رێم. هەروەها كاریگەرییەكە زیاتر لەسەر هەناردەی هەرێم بۆ ئێران دەبێت بەجۆرێك، كە بازرگانانی ئێران رەنگە ئیدی بەئاسانی نەتوانن ئەو شتانەی لەهەرێمەوە هەناردەی ئێران دەكران، بكڕن بەهۆی ئەوەی بۆ ئەوان زۆر گران دەكەون كاتێك نرخی زۆربەی شتەكان بە دۆلارە. ٥٠% ئەو كاڵا و شمەكانەی لە وڵاتانی دیكەوە دەهێنرانە هەرێم، رەوانەی ئێران دەكران. 

یەكێكە لە نیشانەكانی هەرەسهێنانی ئابوریی ئێران[٢]

 

بەهای پارەی هەر وڵاتێك، تواناكەی لە بەرانبەر پارەی وڵاتانی تردا پیشان دەدات. لە ساڵی ١٩٧٥ەوە تا ساڵی رابردوو، نرخی دراو تا بەرادەیەك جێگیر بوو، بەڵام لە ساڵی رابردوەوە بازاڕی دراو لە ئێراندا بە هەڵبەزدابەزەوە هەڵكشاوە و لەگەڵ دەسپێكردنی سزاكانی سەر كەرتی نەوت و بانكی ئێران لە لایەن ئەمریكا و ئەوروپاوە، بەهای ریاڵ لەبەرانبەر دراوەكانی تردا بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە. دابەزینی بەهای ریاڵ یەكێكە لە نیشانەكانی هەرەسهێنانی ئابوریی ئێران، لە ماوەی ئەم سی ساڵەی كۆماری ئیسلامیدا. 

سیاسەتی پارە، نەخۆشی هۆلەندی چارەسەر نەكردووە

بەشێوەیەكی بنەڕەتی دابەزینی بەهای راستەقینەی دراو، یا بەهێزبوونی راستەقینەی پارە كێشەیەكە لە ئابووریی ئێراندا هەیە و یەكێكە لە نیشانەكانی نەخۆشی هۆلەندی. بەهێزبوونی راستەقینەی پارە دەبێتە هۆی دابەزینی گەشە و ركابەری لە ئابوریدا. بانكی ناوەندیی ئێران بۆ پێشگرتن لە دابەزینی بەهای راستەقینەی دراو و بەهێزكردنی راستەقینەی پارە، بەشێكی دراوەكەی كە لە ریگای نەوتەوە وەچنگی كەوتووە، وەك یەدەك هەڵی دەگرێ و لە كاتی كەمبوونەوەی نەوت و نرخی نەوتدا بۆ پێشگرتن لە بەرزبوونەوەی رواڵەتی بەهای دراو لەم یەدەكانە كەڵك وەردەگرێ. بەڵام سیاسەتی پارە نەخۆشی هۆلەندی چارەسەر نەكردووە و پێشی نەگرتووە لە كەمبوونەوەی بەهای راستەقینەی دراو (بەهێزبوونی راستەقینەی پارە)، چونكە بەهۆی كڕینی دراو لە لایەن بانكی ناوەندییەوە، پوختەی داراییە دەرەكییەكانی بانكی ناوەندی زیاد دەكا و دەبێتە هۆی بەهێزبوونی بنەمای پارە و نەختێنەیی، كە ئەمەش هەڵاوسانی لە ئاستی ناوخۆییدا لێدەكەوێتەوە و لە ئەنجامدا بەهای راستەقینەی دراو دوای وەستانێك دادەبەزێ و دەبێتە هۆی بەهێزبوونی راستەقینەی پارە.

نرخی گۆڕینەوەی دراو

چەند یەكەیەكی پارەی نیشتمانی لە بەرانبەر كڕینی دراوێكدا، كە پێشی دەگوترێ نرخی رواڵەتی دراو. بۆ نموونە ٥ هەزار و ٦٠٠ تمەن لە بەرانبەر دۆلارێكدا. بە دوو شێواز دیاری دەكرێ. یان وەك بەریتانیا و ئۆسترالیا پارەكەیان كردووەتە بنەما و دراویشیان وەك پارەیەكی گۆڕاو داناوە، یان وەك بازاڕەكانی تر، دۆلار كراوەتە بنەما و پارەی نیشتمانیش وەك گۆڕاو. بە هۆی بەهێزبوونی دۆلارەوە زۆربەی وڵاتان دۆلاری ئەمریكیان كردووەتە بنەما. 

نرخی راستەقینەی دراو ئەو نرخەیە كە بە پێی خواست و خستنەڕووی دراو لە بازاڕدا دیاری دەكرێ. بە واتایەكی تر نرخی رێژەیی دوو سەبەتە كالایە، كە یەكێكیان كەلوپەلی ناوخۆیی دەگرێتە خۆ و ئەوی تریان كالای دەرەكی دەگرێتە خۆ، یان ژمارەی ئەو سەبەتانەیە لە كالای ناوخۆ لە بەرانبەر ئاڵوگۆری سەبەتەیەك كالای دەرەكیدا.

بەگشتی ئابوری هەر وڵاتێك، لە ریگەی بازرگانی و بازاڕی سەرمایەوە پەیوەندی لەگەڵ ئابوریی جیهانیدا دەبێ. لە ئابورییەكی كراوەدا هاوردە دەبێتە هۆی چوونەدەرەوەی دراو و هەناردەش دەبێتە هۆی هێنانی. هاوردە وەك پاشەكەوت و باجە، كە دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی داهاتی نیشتمانی و هەناردەش وەك وەبەرهێنان و خەرجییەكانی حكومەتە، كە دەبێتە هۆی زۆربوونی پارە و داهات لە دەرەوەڕا. ئەو هۆكارانەی كە كاریگەری دادەنێنن لەسەر خواست و خستننەڕووی دراو بریتین لە، رێژەی هەڵاوسان، نرخی سود، گەشەی ئابوری، باری دەرونی كۆمەڵگا، مەترسییە سیاسی و ئابورییەكان.
هەروەها گۆڕانی بەهای دراو ، كاریگەری  لەسەر چالاكییە ئابورییەكان دادەنێ و لەم پەیوەندییەدا كارگێڕیی نرخی دراو بایەخی تایبەتی هەیە. بە كورتی كاریگەری نرخی دراو لە سەر سێ رەگەزی گرنگی ئابوریی تەڤ (Macro) باس دەكەین:

 كاریگەری نرخی دراو لەسەر تەرازوی بازرگانی

بەرزبوونەوەی راستەقینەی دراو ، دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی نرخی كەلوپەل و خزمەتگوزاری ناوخۆ لە ئاست نرخی جیهانیدا و ئاستی ركابەریی بەرهەمهێنەری ناوخۆیی لە بازاڕەكانی جیهانیدا بەرز دەكاتەوە و دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی هەناردە و ئاستی هاوردەش كەم دەكاتەوە، چونكە بەرزبوونەوەی بەهای دراو دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی هاوردە. بەرزبوونی هەناردە و كەمبونی هاوردە دۆخی تەرازووی بازرگانی باشتر دەكەن. بە پێچەوانەشەوە كەمبونەوەی نرخی راستەقینەی دراو دەبێتە هۆی لاسەنگبوونی تەرازووی بازرگانی بە لای هاوردەدا. 

 كاریگەری نرخی دراو لەسەر بەرهەمهێنان و هەلی كار

گۆڕانی نرخی دراو كاریگەریی جیاواز دادەنێ لەسەر بەرهەمهێنان و هەلی كار. كەمبوونەوەی بەهای راستەقینەی دراو دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی خواست لەسەر شتومەكی دەرەكی و بەرزبوونەوەی هاوردەی لێدەكەوێتەوە و هەروەها دەشبێتە هۆی كەمبوونەوەی خواستی ناوخۆ و دەرەكی لەسەر بەرهەمەكانی ناوخۆ و، كەمبوونەوەی خواستیش كاریگەری نیگەتیڤی دەبێ لەسەر بەرهەمهێنان و بێكاری لێدەكەوێتەوە. بەپێچەوانەوە ئەگەر نرخی راستەقینەی دراو بەرز بێتەوە ئەوا دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی خواستی ناوخۆ و دەرەكی لەسەر بەرهەمەكانی ناوخۆ و ئەمەش ئاستی بەرهەمداری بەرز دەكاتەوە و لە ئاكامدا كاریگەری ئەرێنی لەسەر بەرهەمهێنان و هەلی كار دادەنێ.

بەڵام گۆڕانی نرخی دراو كاریگەریی جیاوازی لەسەر وەبەرهێنان هەیە، دابەزینی بەهای دراو دەبێتە هۆی دابەزینی نرخی هاوردە و بەرزبوونەوەی نرخی هەناردە. ئاستی ركابەریی بەرهەمهێنەرانی ناوخۆ لە بەرانبەر بەرهەمهێنەرانی دەرەكیدا لاواز دەكا و، لە ئاكامدا كاریگەری نێگەتیڤی دەبێ لەسەر رێژەی داهات و بەرهەمداری وەبەرهێنان لە ناوخۆدا.

لە بەرانبەردا دابەزینی بەهای دراو

نرخی هاوردەكردنی كاڵا، سەرمایەی ناوەندییەكان دادەبەزێنێ و دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی تێچوونی وەبەرهێنان. ئەمەش بەرزبوونەوەی وەبەرهێنان و بەرهەمداری لێدەكەوێتەوە. كاریگەریی دابەزینی نرخی دراو لە كورتخایەندا ئەرێنییە، بەڵام لە درێژخایەندا نێگەتیڤە. هەلی كار راستەوخۆ پەیوەستە بە ئاستی بەرهەمهێنان. گۆڕانی نرخی دراو كاریگەری لەسەر بەرهەمهێنان دادەنێ و ئاستی چالاكییەكانی بەرهەمهێنانیش رێژەی كار و بێكاری لە ئابوریدا دیاری دەكات.

 بەرزبوونەوەی نرخی دراو دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی هاوردە، كە یان شتومەكی بەركارهێنانن یان شتومەكی سەرمایەیی و ناوەندیین، كە بەرزبوونەوەی نرخەكەیان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی تێچوونی بەرهەمهێنان و كاریگەری لەسەر هەڵاوسان دادەنێ.

ئەگەر رێژەی نەختێنەیی لە بازاڕدا بەرز بێتەوە (لەگەڵ مانەوەی هۆكارەكانی تر وەك خۆی بەتایبەتی داهاتی نەوت) ئەوا هەڵاوسانی لێدەكەوێتەوە و نرخی دراویش بەشێوەیەكی ئاسایی لەگەڵ بەرزبوونەوەی هەڵاوسان بەرز دەبێتەوە. لە دۆخێكی وادا بەرزبوونەوەی رواڵەتی نرخی دراو دەگەڕێتەوە بۆ هەڵاوسان و نرخی راستەقینەی دراویش وەك خۆی دەمێنێتەوە. بەڵام ئەگەر بەهۆی رووداوە راستەقینەكانی بازاڕەوە (وەك ئەم كەمبوونەوەی داهاتی نەوت بە هۆی سزا ئابوورییەكانەوە)، نرخی دراو زیاتر لە هەڵاوسان بەرز ببێتەوە (بەرزبوونەوەی راستەقینەی نرخی دراو) ئەوا لە ریگەی بەرزبوونەوەی نرخی هاوردەوە كاریگەری لەسەر رێژەی هەڵاوسان دادەنێ. بەڵام ئەم كاریگەرییە كاتییە، چونكە بەهای راستەقینەی دراو ناتوانێ بەردەوام بەرز بێتەوە و لە درێژخایەندا كاریگەری لەسەر هەڵاوسان نابێت. 

لەهەمان كاتدا ئەگەر حكومەت لە دۆخی هەڵاوساندا بەشێوەیەكی دەستوری نرخی دراو جێگیر بكات، ئەوا بەهای راستەقینەی دراو دادەبەزێ و ئەم دابەزینە لە كورتخایەندا ئەگەر بەردەوام بێت، كاریگەرییەكی ئەوتۆی لەسەر كەمكردنەوەی رێژەی هەڵاوسان نابێت. بەڵام دیارە ئەم جێگیركردنە بە هۆی بەرزبوونەوەی خواست لەسەر دراو یان كەمبوونەوەی یەدەكی دراو ناتوانێ بەردەوام بێ و حكومەت ناچارە نرخی دراو بەرز بكاتەوە. ئاكامی ئەم هاوسەنگكردنە بەشێوەیەكی بەرچاو هەڵاوسان لە كورتخایەندا بەرز دەكاتەوە و ئەو كاریگەرییە كەمەش، كە پێشتر هەیبوو نایهێڵێت.

كەوابوو بەرزبوونەوەی رواڵەتی دراو و ئاستی گشتی نرخەكان بە جۆرێك ئەگەر نرخی راستەقینەی دراو جێگیر بێت، هۆكاری هەڵاوسان نین لە ئابووریی ئێراندا و كەمكردنەوەی نرخی دراو سیاسەتێكی گونجاو نییە بۆ چارەسەركردنی هەڵاوسان.

دابەزینی نرخی تمەن کاریگەری باش و خراپی بۆ هەرێم دەبێ

لە لێدوانێکی تایبەت بە نوچەنێت، عەبدولڕەزاق عوسمان، ئابوریناس و بەڕێوەبەری گشتی دیوانی وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی، لەبارەی دابەزینی نرخی دراو لە ئێران رایگەیاند “کاریگەرییە باشەکانی لەسەر هەرێمی کوردستان ئەوەیە، کە ئەو شتومەکانەی لە سنوری ئێراندا دێن بۆ هەرێم، نرخەکان بەبەراورد بە پێشووتر دادەبەزێت و بڕە شمەکێکی زیاتر هاوەردە دەکرێت”. 

عەبدولڕەزاق عوسمان دەڵێت، لەلایەکی دیکەوە ئەو حاڵەتە وادەکات خەڵکی نەتوانن بازاڕی باش بۆ خۆیان بدۆزنەوە و هەڵاوسانێکی زۆر دروست دەبێت، هەروەها بوونی هەڵاوسان وادەکات، کە هەموو کەسێک نەتوانێت لەوێ بەرهەمهێنان بکات و هەندێکجار ئەو ئەو بەرهەمانەی لەوێوە دەێت کوالیتییان دادەبەزێت“دابەزینی نرخی دراوی ئێرانی بۆ ماوەیەکی کاتی کاریگەری دەبێ، بەڵام لە درێژ ماوەدا کار. کاریگەری نابێ”. 

 پەنابردنە بەر دراوی قورس 

ئەو ئابوریناسە دەڵێت، بە دڵنیاییەوە کۆنتڕۆڵکردنی ئەم دۆخە لە رووی سیاسی و ئابوورییەوە ئاسان نییە. هەروەها بۆ ئەو هاوڵاتیانیەی ئێران، کە باری داراییان خراپە. ئاماژەی بەوەشدا، کە “پێشتر بەهای دراو بە زێڕ و زیو و دراوە قورسەکان (دۆلار، یۆرۆ و یەن) دەبەسترایەوە، بەڵام ئێستا دەبینین نەوتیش کاریگەری لەسەر بەهاکە دەبێت، هەروەها سیاسەتی وڵاتان کاریگەری تەواوی هەیە”. 

ئوم بەڕێوەبەرە پێیوایە، ئەوەی کاریگەری زیاتری هەیە، ئەوەیە، کە ناسەقامگیرییەک لە ناوخۆی ئێراندا هەیە. دەشڵێت “پەلهاویشتنی ئێران بۆ بەشێک لە وڵاتان (سوریا، لوبنان، عێراق و یەمەن) کە ئەمانە تێچوویان بەرزە و ناچارەن پەنادەبەنە بەر دراوی قورس و لە وڵاتی خۆیان کەمتر دەمێنێتەوە و دەیبەیە ئەو وڵاتانە”. 

 كورتهێنانی بودجەی پێ پڕ دەکەنەوە[٣]

جێی باسە، چەند رۆژێكە لە بۆرسەی ئێرانی و نوسینگەکانی گۆڕینەوەی دراودا لە شوێنە گەشتیارییەكانی وەك وەلی عەسر و گۆڕەپانی فیردەوسی لە ناوەڕاستی تاران، چیتر دۆلار بە تمەن ناگۆڕنەوە و چاوەڕوانی هەستانەوەی دراوی تمەنن.

كۆچی نەژاد، ئەندامی لیژنەی بودجەی گشتی ئێرانە، ئەوەشی ئاشكرا كردبوو، كە حكومەتی ئێران كار لەسەر گرانكردنی بەهای دۆلاری ئەمریكا دەكات لە بازاڕەكانی ئێراندا، بۆ ئەوەی كورتهێنانی بودجە پڕ بكرێتەوە.

بەڵام پێشتر حكومەتی ئێران ئەم بۆچوونەی لەسەر زاری محەمەد نەهاوەندیان، جێگری سەرۆكی ئێران بۆ كاروباری دارایی، رەتكردبووەوە. بەڵكو ئاماژەی بەوە دابوو، كە حكومەتی حەسەن رۆحانی، كار لەسەر سەقامگیركردنی بازاڕ دەكات و دەیەوێ نرخی تمەن جێگیر بێت و لەلایەكی تریشەوە هەڵاوسان كەم بكاتەوە.

 

خەڵك بە ترسەوە دراوەكانیان دەگۆڕنەوە[٤]

پسپۆڕانی ئابوری لە ئێران، هۆكارەكە بۆ ناكۆكییەكانی ئەم دواییەی نێوان ئێران و سعودیە دەگەڕێننەوە. هەروەها دابەزینی نرخی تمەن كاریگەریی بۆ سەر بازاڕەكانی ئێران هەبووە و وای كردووە لە نووسینگەكانی ئاڵوگۆڕی دراو، خەڵك بە ترسەوە دراوەكانیان بگۆڕنەوە.
 
بەرپرسانی ئێران، جگە لە كاریگەریی ناكۆكییە سیاسییەكان، یەكێكی تر لە هۆكارەكانی دابەزینی نرخی تمەن بۆ ئەوە دەگەڕێننەوە كە داواكاری لەسەر دراو لە بازاڕ بەرز بووەتەوە بێ ئەوەی خستنەڕوویەكی ئەوتۆ لە دۆلاردا هەبێت.
 
ئەوان پێشبینی دەكەن دۆخەكە ئاسایی ببێتەوە و تەنیا چەند رۆژێك بخایەنێت، هەروەك چۆن لە سەرەتای دەستپێكردنی ناكۆكی سیاسی نێوان سعودیە و ئێران نرخی نەوت بەرز بووەوە، بەڵام دواتر دابەزییەوە. هاوكات پێشبینی دەكەن دوای لاچوونی گەمارۆكان، بەهای تمەن دووبارە لە بازاڕەكانی ئێران بەرز ببێتەوە.
 
 
نرخی کاڵا ئێرانییەکان بەڕێژەی ٣٠% دابەزیوە[٥]
 

بەهۆی دابەزینی بەهای تمەنی ئێرانی، هاوردەکردنی کاڵا و کەلوپەل لە ئێرانەوە بۆ هەرێمی کوردستان زیادیکردووە، دابەزینی بەهای تمەن نرخی کاڵا ئێرانییەکانی بەڕێژەی ٣٠% دابەزاندووە، ئەمەش وایکردووە خواستی هاونیشتمانیان لەسەر کڕینی کاڵای ئێرانییەکان زیاتر بێت.

دراوی ئێرانی ئێستا بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی هەراج بووە، مانگێک پێش ئێستا ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی بە ٤٢٠ هەزار تمەنی ئێرانی بوو، کەچی ئێستا بە ٥٦٠ هەزار تمەن دەگۆڕێتەوە.

تەنیا ئێران لە دابەزینی دراوەکەی زیانی پێ نەگەیشتووە، ئەوانەشی مامەڵە بەو دراوە دەکەن گورزی کوشندەیان بەرکەوتووە. غازی سەعدی، زیاتر لە ٢٠ ساڵە مامەڵەی ئاڵوگۆڕی دراوی ئێرانی دەکات و دەڵێت، هیچ جارێک وەک ئێستا زەرەری نەکردووە.

دابەزینی بەهای تمەنی ئێرانی دوو سەرەیە

 
لە باشووری کوردستان، لەلایەک ئەوانەی مامەڵە بەو دراوە دەکەن زیانیان پێگەیشتووە، ئەوانەشی کە بازرگانی بە کاڵای ئێرانی دەکەن دەڵێن، ئێستا هێزی کڕیار لەسەر بەرهەمی ئیرانییە، چونکە هەرزان بووە.
محەممەد خەلیل ئیبراهیم، بازرگانی کاڵای ئێرانی دەڵێ “کاڵاکانمان بە بەراورد بە شتوومەکی تورکی هەرزان بووە، بۆ نموونە پێشتر هەندێک شتمان دەکڕی بە ١٤ یان ١٥ دۆلار، ئێستا بە ١٢ دۆلار دەیکرین، بەشێوەیەکی گشتی کەلوپەل و کاڵای ئێرانی بەڕێژەی ٣٠% تاوەکو ٤٠% دابەزیوە، خواستی کڕیارانیش بەڕێژەی ١٥% زیادیکردووە بەرەو زیاتریش دەڕوات”.لوقمان خالید، بازرگانێکی دیکەی کاڵای ئێرانییە و دەڵێت “نرخی شتوومەکەکانی من، کە مەوادی پلاستیکن، بەرێژەی ٥٠% دابەزیوە، بەڵام بازرگانانی ئێران بەڕێژەی ٢٥% نرخیان بەرزکردووەتەوە، ئێمەش بەگوێرەی ئەو لەسەدا ٢٥%ـی دابەزیوە نرخمان دابەزاندووە و دەیفرۆشین”.

ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەساڵی ٢٠١٦ لەنێوان ئێران و باشووری کوردستان، بڕی شەش ملیار دۆلار بووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەمبووتەوە بۆ نزیکەی پێنج ملیار و ٥٠٠ هەزار دۆلار.

 
ئەنجام 
 
وەک دێتە بەرچاو، پلانی سیاسی نێودەوڵەتی و نێوخۆیی حکومەتی هەر وڵاتێک، کاریگەری زۆری لەسەر ئابوورییەکەیەوە هەیە، چونکە سیاسەتی دروست دەتوانێ ئابوری ببوژێنێتەوە و ئابوریەکەش دەبێتە پاڵپشتێکی بەهێزی حکومەت.
 
بەڵام ئەمە چەندین ساڵە، بەهۆی پەرەپێدان بە بەرنامەی موشەکی و هەبوونی گوشاری نێودەوڵەتی لەسەری و دروستکردنی میلیشیا لە چەندین وڵاتی عەرەبی، بوونەو مەترسی لەسەر وڵاتانی ناوچەکە، وڵاتانی رۆژئاوایی زیاتر لە جاران گوشارەکانیان بۆ سەر ئەم وڵاتە زیاد کردووە. 
جێگەی باسە پێش ئەوەی سزای ئابووری بخرێتە سەر ئێران، نرخی تمەن بەرز بوو و پێش ساڵی ٢٠٠٣ هەر دۆلارێك هاوتا بوو لەگەڵ هەزار تمەن.
 
سەرچاوەکان
 
Share.

About Author

بوچون نوسین داخراوە.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com